Bokgoba kwa Comoros

Bokgoba bo ne bo le teng kwa Comoros go fitlha ka 1904. Comoros e ne e le motsayakarolo mo kgwebong ya makgoba kwa Indian Ocean, moo makgoba go tswa kwa lotshitshing lwa Seswahili kwa Afrika Botlhaba ba neng ba rekisiwa go kgabaganya Indian Ocean go ya kwa Oman kwa Arabian Peninsula, mme e ne e le nngwe ya batsayakarolo ba bagolo ba kgwebo ya makgoba go bapa le kgwebo ya makgoba ya Zanzibar.

Ditso

Maemelodikepe a Moroni

Maemelodikepe a Moroni

Moroni-Place des Assemblées

Bokgoba bo ne bo le teng kwa Comoros fa fela ditso ya ditlhaketlhake e kwadilwe, mme e ka tswa e ne e tsentswe ke kgwebo ya makgoba ya Maarabea.

Kgwebo ya bokgoba ya Comoros

Morago ga dingwaga tsa bo1820, kgwebo ya makgoba ya kwa Comoros e ne ya atologa go nna karolo e kgolo ya kgwebo ya makgoba kwa Indian Ocean, e e neng e na le madi a mantsi mme ya nna nngwe ya lotseno lo logolo lwa ditlhaketlhake go fitlha kwa bokhutlong jwa lekgolo la bolesome le boferabongwe la dingwaga.

Dikepe tsa Arabia dhow, gantsi di ne di hirilwe kgotsa e le karolo ya kgwebo, ka setlhopha sa Maarabea le Seswahili, se se neng se le makgoba ka bontlhabongwe kgotsa ka botlalo, moo poelo e neng e kgaoganngwa magareng ga mong, mokapotene le badiri (makgoba a setlhopha a ne a tshwanelwa ke go neela motlhanka wa bone sephatlo sa tuelo ya bone).

Mmogo le Zanzibar, Comoros e ne e romela makgoba kwa Oman kwa Arabian Peninsula.

Comoros e ne ya nna lefelo le le bogareng la kgwebo ya makgoba magareng ga lotshitshi lwa Seswahili kwa Aforika Botlhaba go ya kwa French Réunion fa bokgoba bo ne bo fedisiwa kwa Réunion mme bo emisediwa ke thulaganyo ya go dira tiro e e gololesegileng (1848–1864), fa makgoba a ne a romelwa kwa Comoros, mme morago go tswa kwa Comoros go ya kwa Réunion jaaka badiri ba ba gololesegileng. Comoros e ne e reka makgoba go tswa kwa Mozambique ya Portugal kgotsa bagwebi ba makgoba ba Maarabea ba kwa lotshitshing lwa Seswahili, jaaka kgwebo ya makgoba ya Zanzibar, Ouitangonha, Angoche kgotsa Kilwa, ba ba neng ba romela makgoba a makua a le mantsi kwa Comoros. Kwa Comoros, makgoba a naga e kgolo a ne a bewa ngwaga o le mongwe, morago ga moo a romelwa kwa Réunion, semmuso e le badiri ba ba gololesegileng go tswa kwa Comoros.

Comoros le yone e ne e romela makgoba kwa Madagascar go fitlha ka bo1860.

Go tila British Anti Slavery Patrol Fleet mo Indian Ocean, dikepe tsa makgoba go tswa kwa Zanzibar gammogo le go tswa kwa Comoros di ne di dirisa dipampiri tsa maaka go tswa kwa French Mayotte kwa Comoros go neela lefelo le le seng boammaaruri la loeto lwa bone le go tila go thopiwa ga Borithane.

Mmaraka wa makgoba

Mo lekgolong la bolesome le borataro la dingwaga, Comoros e ne ya nna boemelodikepe jwa dikepe tsa Yuropa (Mapotokisi le MaDutch), tse di neng di ema go reka dijo fa di le mo tseleng fa gare ga Madagascar le India, le go fitlhelela tlhokego ya kgwebo ya dijo Ba-Comora ba ne ba ntsha dijo tse dintsi ka tiro ya makgoba a a neng a tswa kwa Madagascar le Mozambique wa Mapotokisi.

Ka nako ya kgwebo e kgolo ya makgoba ya Comoros ya lekgolo la bolesome le boferabongwe la dingwaga, bokgoba jo bo neng bo setse bo le teng kwa Comoros bo ne jwa atologa go nna selekanyo se segolo, go fitlha diperesente di le masome mane tsa baagi e nna makgoba ka dingwaga tsa bo 1860.

Makgoba a ne a nna mo matlong a makgoba mo metseng e e agilweng ka maje le mo metseng ya makgoba kwa magaeng. Makgoba a banna a ne a katisiwa go nna babeti go tlhokomela metse ya maje le badiri ba temothuo, mme makgoba a basadi a ne a dirisiwa jaaka makgoba a mo ntlong kgotsa dinyatsi (makgoba a thobalano).

Phediso

Comoros e ne ya nna mo tshireletsong ya Fora ka 1841 mme e ne e se kolone ya Fora mme ka jalo e ne e sa laolwe ke molao wa Fora, se se neng se raya gore bokgoba bo ne bo sa fedisiwe ka bojone fa Fora e ne e fedisa bokgoba ka 1848. Go sa akarediwe setlhaketlhake sa Mayotte, se se neng sa nna kolone ya Fora mme bokgoba bo ne jwa fedisiwa ka nnete ka dingwaga tsa bo 1840.

Bokgoba bo ne jwa fedisiwa ka 1904. Makgoba a pele le fa go ntse jalo a ne a nna mo magaeng a bone a pele, mme a nna a dira ditiro tse di tshwanang mo bathong ba ba tshwanang mme mo tirisong ba ne ba tswelela go tshela jaaka ba ne ba tshela ka nako ya bokgoba go fitlha morago ga dingwaga tsa bo 1970.