Bokgoba kwa Mali

Bokgoba bo teng kwa Mali gompieno, mo batho ba ka nnang dikete tse makgolo a mabedi ba tshwerweng e le makgoba a a tlhamaletseng a mong wa bone. Fa e sale ka 2006, mokgatlho o o bidiwang Temedt o ntse o le matlhagatlhaga kwa Mali o lwantshana le go tswelela ga bokgoba le go tlhaolwa go go amanang le makgoba a pele. Go ne ga nna le dipego tsa gore mo Botsuoloding jwa Ba-Tuareg jwa 2012, makgoba a pele a ne a gapiwa gape ke beng ba bone ba pele. Mo godimo ga moo, tiragalo ya bokgoba jo bo theilweng mo losikeng e sa ntse e le teng mo merafeng e e farologaneng.

Bokgoba kwa Mali bo ne bo le teng go ralala merafe e e farologaneng ya Mali ya Pele ga Bogosi pele ga phenyo ya Mamoseleme. Bokgoba bo ne jwa oketsega ka botlhokwa ka kgwebisano ya makgoba ya Trans-Sahara go kgabaganya Sahara ka nako ya Metlha ya Bogare, segolobogolo ka nako ya Mmusomogolo wa Mali, o o neng o gweba ka makgoba a Aforika Bophirima go dipolotiki tsa Berber le Arabic tsa Aforika Bokone. Morago ga go phutlhama ga Mmusomogolo wa Mali (c. 1600 AD), go tlhasela makgoba go ne ga oketsega mme kgwebisano ya makgoba e ne ya nna karolo ya botlhokwa ya itsholelo mo merafeng ya Tuareg, Mandé, le Fula e e neng e tla feleletsa e le merafe e megolo mo lefatsheng la Mali.

Fa lefelo leno le ne le nna kafa tlase ga taolo ya bokolone jwa Fora ka 1898, e le Sudan ya Fora, balaodi ba Fora ba ne ba fedisa bokgoba semmuso ka 1905. Le fa go ne go boletswe jalo, mekgwa ya setso ya go nna makgoba e ne ya tswelela e le teng. Le fa makgoba mangwe a ne a tlogela maemo a bone a botlhanka morago ga go itsisiwe ga 1905, bontsi bo ne jwa sala mme mo karolong e kgolo ya lefatshe, bokgoba bo ne jwa tswelela go sa kgorelediwe. Ka go bulwa ga sepolotiki ga go tlhamiwa ga Rephaboliki ya Bone ya Fora ka 1946, palo e kgolo ya makgoba e ne ya tlogela maemo a bona mme kgang ya bokgoba e ne ya nna kgang ya botlhokwa ya sepolotiki ya lekoko la Sudanese Union – African Democratic Rally (US-RDA).

Fa Rephaboliki ya Mali e ne e bona boipuso ka 1960, puso e ne ya leka go nyatsa motheo sa bokgoba le go feta mme maiteko a ne a ema tsi fa puso ya bobusaesi ya sesole ya ga Moussa Traoré e ne e gapa lefatshe go tloga ka 1968 go fitlha ka 1991.

Ditso le ditiro

Bokgoba pele ga bokolone

Ditsela tsa kgwebo ya bokgoba mo Aforika wa pele.

Mo teng ga melelwane ya Mali ya gompieno, bokgoba bo ne bo le teng ka makgolokgolo a dingwaga mo Pusong ya Mali le mo merafeng le mo mebusong e e dikologileng. Bokgoba bo ne jwa tswelela go nna teng morago ga go wa ga Mmusomogolo wa Mali e le karolo e e botlhokwa ya itsholelo ya merafe ya Tuareg, Mandé, le Fula. Ka tlhakatlhakano ya go wa ga Mmusomogolo wa Mali, go tlhasela makgoba le kgwebisano ya makgoba di ne tsa oketsega thata mo kgaolong yotlhe.

Thekiso le kgwebisano ya makgoba mo ngwagakgolong wa bolesome le boferabongwe gantsi e ne e laolwa ke melawana ya semolao ya Islam e e neng e letla kgwebisano magareng ga merafe e e farologaneng mo lefelong leo. Bokgoba bo ne bo sa dirisiwe ka tsela e e tshwanang mme mefuta e e farologaneng ya bokgoba e ne e le teng ka dipharologano tse gantsi di dirwang magareng ga mefuta e e farologaneng ya makgoba: sekai, magareng ga batho ba ba rekilweng kgotsa ba ba tshwerweng le ba ba tsholetsweng mo lelapeng le gape pharologano magareng ga ba ba neng ba disa leruo le ba ba neng ba dira ditiro tsa mo ntlong.

Bokgoba bo ne bo se botlhokwa thata mo metseng mengwe mme bangwe kwa karolong e e kwa borwa ya Mali ya gompieno ba ne ba na le makgoba a le mmalwa kgotsa ba sena makgoba. Le fa go ntse jalo, mo dikarolong di le dintsi tsa Mali ya gompieno, tiro ya makgoba e ne e le pilara e e botlhokwa ya tsamaiso ya itsholelo mme go ne go ikaegilwe thata ka yone. Go ikaega ka tiro ya makgoba go ne ga lemogiwa ke batsamaisi ba pele ba Fora fa Mafora ba ne ba tsaya taolo ya kgaolo ka bo1890 fa e le kgang e e botlhokwa.