Jump to content

Bokgoba kwa Seychelles

Go tswa ko Wikipedia

Bokgoba kwa Seychelles bo ne jwa nna teng go fitlha bo fedisiwa la bofelo ka 1835. Makgoba a ne a tlisiwa kwa Seychelles fa setlhaketlhake seno se ne se simolola go nna le baagi ba Fora le makgoba a bone ba ba tswang kwa Mauritius. Maborithane a ne a thibela kgwebisano ya makgoba mo setlhaketlhakeng fa se ne se nna kgaolo ya Borithane ka 1815, mme bokgoba ka bojone bo ne jwa fedisiwa dingwaga di le masome a mabedi moragonyana.

Seychelles e ne e sena batho fa e ne e tsewa ke Fora ka 1756, mme e ne ya agiwa ka 1770 ke balemi ba Fora le makgoba a bone ke kolone ya Fora ya Mauritius.

Bagwebi ba makgoba go tswa kwa Madagascar - Sakalava kgotsa Maarabea - ba ne ba reka makgoba go tswa mo beng ba makgoba kwa lebopong la Swahili kgotsa Mozambique wa Mapotokisi mme ba ema kwa Seychelles go reka dilwana pele ba romela makgoba kwa mebarakeng ya makgoba ya Mauritius, Réunion le India.[1]

Fa Puso ya Phetogo ya Paris e ne e fedisa bokgoba ka 1794, dikolone tsa Fora kwa Lewatleng la India - Mauritius, Réunion le Seychelles - tsotlhe di ne tsa gana go diragatsa molao, mme bokgoba bo ne jwa tsenngwa gape ke Napoleon ka 1802.

Borithane e ne ya gapa Seychelles ka Moranang 1811, mme setlhaketlhake seno se ne sa nna kolone ya Borithane semmuso ka 1815. Molao wa Borithane o ne o thibetse kgwebo ya makgoba ka 1807, mme molao ono o ne wa diragadiwa kwa Seychelles fa setlhaketlhake seno se ne se nna kgaolo ya Borithane, se se ne sa thibela semolao kgwebo ya makgoba e e bulegileng. Le fa go ntse jalo, bagwebi ba makgoba ba ba neng ba tshwarwa ke Maborithane gantsi ba ne ba kgona go fapoga molao ka go bolela gore makgoba a ba neng ba a romela go tswa kwa Aforika Botlhaba e ne e se batho ba ba gololesegileng ba ba sa tswang go dirwa makgoba le batswasetlhabelo ba kgwebo ya makgoba, mme go na le moo e ne e le batho ba ba tsetsweng e le makgoba mme ba ne ba fudusiwa fela ke beng ba bone, se se neng se dira gore go nne thata gore Maborithane a tsenelele.[2]

Makgoba a kwa Seychelles a ne a bewa mo ditlhopheng di le nne tse di anameng. Sa ntlha go ne go na le Ba-Creole (setlhopha se segolo), ba madi a a tlhakaneng a Aforika le Yuropa ba ba neng ba tlisiwa go tswa kwa Mauritius mme ba nna le bana ba ba tsholetsweng mo setlhaketlhakeng; gantsi ba ne ba tsewa e le ba ba kwa godimo mo tlhaloganyong.[3]

HMS Pluto e kgatlhana le sekebe sa makgoba sa Orion, kwa tlase ga Thibelo ya Aforika, ka 1859

Mokgatlho wa Kgatlhanong le Bokgoba o o neng o eteletswe pele ke William Wilberforce o ne wa gola ka maatla mo tshimologong ya lekgolo la bolesome le boferabongwe la dingwaga.[3] Borithane e ne ya feleletsa e thibetse bokgoba ka boyone kwa Seychelles ka 1835 ka maemo a gore makgoba a tswelele go direla beng ba bone ba pele ka paka ya phetogo ya dingwaga di le thataro.[1]

Ka letstsi leo, go ne go na le makgoba a le 6521 kwa Seychelles: 3924 go tswa kwa Mozambique, 2231 Ba-Creole (ba ba tsholetsweng kwa Seychelles kgotsa Mauritius), 282 go tswa kwa Madagascar, 28 go tswa kwa India, ba le bararo go tswa kwa Malaya, le 43 ba ba sa itsiweng gore ba tswa kae.[1]

Motsamaisi wa selegae ka nako eo, Mylius o ne a gakologelwa gore ka Letsatsi la Kgololesego ka Tlhakole a le lesome le motso makgoba a a golotsweng a ne a tsiboga ka "ditshupetso tsa kagiso tsa boitumelo".

Morago ga kgololo ya batho ba selegae, bontsi jwa "MaAforika a a golotsweng" ba ne ba tla go nna kwa Seychelles.[4] Royal Navy le Thibelo ya yone ya Aforika, e ne ya thibela dikepe tsa makgoba, ya tshwara badiri le go golola makgoba a tsone.[5] Direkoto tsa bokolone di supile fa batho ba le 2,667 ba ba golotsweng ba ne ba agelwa mo ditlhaketlhakeng magareng ga 1861 le 1875.[4]

Ka Seetebosigo a le masome mabedi, 1897, bontsi jwa batho bano ba ba golotsweng ba ne ba nna le seabe mo meketeng ya Jubilee ya Teemane ya ga Kgosigadi Victoria kwa motsemogolong.[4] Motsamaisi wa bokolone, H. Cockburn-Stewart, o ne a bolela ditiragalo tsa thapama ya letsatsi la jubilee:

"...setlhopha sa MaAforika se ne sa dira mogwanto o o sa rulaganngwang fela go ya kwa Ntlong ya Puso. Ba ne ba ithulaganya ka ditlhopha, mongwe le mongwe a tshotse folaga e e nang le leina la morafe wa bone wa Maaforika, mme tsotlhe di ne di etelwa pele ke Union Jack e kgolo e mo go yone go neng go gatisitswe mafoko a a reng “Folaga e e re gololang.” Fa ba sena go kokoana, puo e e ranotsweng, e e neng e laetswe ka Se-Créole, e ne ya balwa ka Seesemane: Rona maloko a merafe e e farologaneng ya Maaforika a a nnang kwa Seychelles, re tsaya nako ya Jubilee ya Teemane ya ga Kgosigadi Victoria go lo tlhalosetsa—Moemedi wa Gagwe mo Ditlhaketlhakeng tseno ditebogo tsa rona ka ntlha ya sotlhe se Ene le Enyelane ba se re diretseng."[4]

  1. 1 2 3 The African Diaspora in the Indian Ocean. (2003). Storbritannien: Africa World Press. p. 65-68
  2. Barker, A. J. (1996). Slavery and Anti-Slavery in Mauritius, 1810-33: The Conflict Between Economic Expansion and Humanitarian Reform Under British Rule. Storbritannien: Palgrave Macmillan UK. p. 36-40
  3. 1 2 Carpin, Sarah, Seychelles, Odyssey Guides, p.31, 1998, The Guidebook Company Limited, Retrieved on June 4, 2008
  4. 1 2 3 4 Indian Ocean Slavery in the Age of Abolition (2013). Harms, Robert W.; Freamon, Bernard K.; Blight, David W. (eds.). Indian Ocean Slavery in the Age of Abolition. New Haven: Yale University Press. p. 101. doi:10.12987/9780300166460. E nopotswe Seetebosigo a le lesome ka 2025.
  5. Letters (2018-02-14). "The British empire's role in ending slavery". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2024-05-13. E nopotswe ka Seetebosigo a le lesome ka 2025.