Ditlhopho tsa kakaretso tsa 1999 (Botswana)
Ditlhopho tsa kakaretso di ne tsa tshwarwa mo Botswana ka Phalane a le lesome le borataro ka 1999, di bapisane le ditlhopho tsa selegae. Maduo e nnile phenyo ya borobabobedi ka go latelana ya lekoko le le busang la Botswana Democratic Party (BDP), le le okeditseng bontsi jwa lone go nna manno a le masome a mararo le boraro mo go a le masome a mane a a tlhophilweng kwa palamenteng ya bosetšhaba.
Lemorago
[fetola | Fetola Motswedi]Patlomaikutlo ya phetolo ya ditlhopho ka 1997 e ne e dirile gore go tlhamiwe Khuduthamaga e ntšha e e Ikemetseng ya Ditlhopho (IEC), go fokodiwa ga dingwaga tsa go tlhopha go tswa go masome mabedi le motso go ya go lesome le borobabobedi, le go letla baagi ba kwa moseja go tlhopha.[1]
Pele ga ditlhopho, Kokoano Bosetšhaba e ne ya phatlaladiwa kwa bokhutlong jwa Phukwi 1999.[2] Ka gonne batho ba ba kwa tlase ga sephatlo sa batlhophi ba ba ka nnang dikete tse makgolo a ferabobedi ba ba tshwanelegang ba ne ba ikwadisitse, go ne ga swetswa kwa bokhutlong jwa Phukwi go simolola ikwadiso ya tlaleletso ya batlhophi.[3] Ka Phatwe a le masome mabedi le bosupa go ne ga begwa gore Tautona Festus Mogae o ne a beile letsatsi la ditlhopho go nna la bolesome le borataro la ga Phalane.[4] Le fa go ntse jalo, go itsise letsatsi go ne ga dira gore ikwadiso ya tlaleletso ya batlhophi e se tlhole e dirwa[3] ka gonne maina a batlhophi ba ba sa tswang go ikwadisa a ne a ise a phatlaladiwe gore a tlhatlhobiwe.[5] Ka ntlha ya seo, Mogae o ne a itsise maemo a tshoganyetso gore Kokoano Bosetšhaba e kgone go kopana gape go baakanya molao gore go letlelelwe go okediwa ga batho ba ka nna dikete tse masome marataro mo lenaaneng la batlhophi; e ne e le lantlha go goelediwa seemo sa tshoganyetso fa e sale lefatshe la Botswana le tsaya boipuso. Mmueledi wa lekgotla la ditlhopo la Botswana o tlhalositse seemo seo e le se "se tlwaelesegileng" mme a re letsatsi la ditlhopho le ka seke la fetolwa. Makoko a kganetso la Botswana Alliance Movement (BAM) le Botswana Congress Party (BCP) a ne nyatsa, le fa go ntse jalo, mme Lepetu Setshwaelo wa lekoko la pele o ne a tlhalosa seo jaaka "matlhabisa ditlhong a magolo go gaisa fa e sale re bona boipuso" mme a bitsa puso "e e senang bokgoni gotlhelele". BCP e rile maemo a tshoganyetso ga a tlhokege.[3]
Letsholo
[fetola | Fetola Motswedi]Lekoko le legolo la kganetso, Botswana National Front (BNF) le ne la kgaogana mo bogareng jwa ngwaga wa 1998 morago ga gore moeteledipele wa lekoko Kenneth Koma a sekegwe tiro ke komiti ya bogare ya lekoko, mme morago ga moo go sekegwa ga gagwe go menolwe ka katlholo ya kgotlatshekelo. Fa Koma a sena go boela mo boeteledipeleng jwa lekoko, o ne a tlhama komiti ya batlhokomedi go ntsha maloko a a neng a mo ganetsa. Maloko a a neng a sa akarediwe morago ga moo a ne a tsamaya go ya go bopa BCP, e e neng e akaretsa maloko a palamente a le 11 mo go a le 13 a BNF le bontsi jwa makhanselara a yone a selegae.[6] Ka ntlha ya seo, moeteledipele wa BCP Michael Dingake o ne a emisetsa Koma jaaka Moeteledipele wa Kganetso.[6]
Morago ga dipuisano tse di simolotseng kwa bokhutlong jwa 1998, BNF, United Action Party le makoko a mangwe a matlhano a kganetso a ne a dumalana go tlhama BAM ka Ferikgong 1999. Le fa go ntse jalo, BNF e ne e dule mo kgolaganong kwa bokhutlong jwa Moranang 1999 morago ga gore makoko a mangwe a gane go letlelela BNF go tlhomamisa bontlhopheng mo kgaolong nngwe le nngwe ya Alliance6'.
Letsholo la ditlhopho le ne le le kwa tlase, mme le itebagantse le lehuma, letlhoko la ditiro, kabo ya khumo le leroborobo la AIDS mo lefatsheng leno. BDP e ne ya dira letsholo ka tsholofetso ya tsamaiso e e botlhale ya matlole, go farologanya madirelo le maiteko a go lwantsha bothata jwa AIDS. BNF e kgadile pholisi ya puso ya itsholelo, ba bolela fa e remeletse thata mo mafelong a ditoropo. BCP e ne ya bolela fa puso e ne e kgotsofetse thata, ka e ntse e le mo pusong go tloga ka bogareng jwa dingwaga tsa bo 1960.[7]
Maduo
[fetola | Fetola Motswedi]Metswedi
[fetola | Fetola Motswedi]- ↑ Elections in Botswana African Elections Database
- ↑ BOTSWANA: Parliament dissolved ahead of elections IRIN, 26 July 1999
- 1 2 3 BOTSWANA: State of emergency defended IRIN, 6 September 1999
- ↑ BOTSWANA: Election date set for 16 October IRIN, 27 August 1999
- ↑ BOTSWANA: State of emergency to be lifted IRIN, 7 September 2008