Duwisib Castle
Kago ya Duwisib, ka dinako tse dingwe e bidiwa Duwiseb kgotsa Duweseb, ke kago ya phemelo e kgolo e e lebegang e tshwana le ya metlha ya bogare e e mo dithabeng tsa kgaolo ya Namib Borwa ya Namibia, 72 km borwabophirima jwa Maltahöhe, kwa Kgaolong ya Hardap. E ne ya agiwa ka 1909 go nna legae la ga Hans Heinrich von Wolf, yo e neng e le modiredimogolo wa sesole wa Mojeremane. Fa e sale ka 1979 ntlo eno ya segosi e ntse e le ya puso.
Hisitori
[fetola | Fetola Motswedi]Duwisib e ne ya agiwa ke 'Baron' Captain Hans Heinrich von Wolf (yo o belegweng kwa Dresden, September 11, 1873), lesole la kwa Saxon le le neng le latela dikgato tsa ga rraagwe Ernst (oofisiri mo Royal Saxon Army) yo o neng a direla kwa Königsbrück mme a romelwa kwa (ka nako eo) Jeremane South-West Africa jaaka leloko la Schutztruppe. Morago ga ntwa ya Jeremane le Nama, Kapotene von Wolf o ne a boela gae mme a nyala morwadia mmatsalaagwe moemedi wa US, Miss Jayta Humphreys (1881-1963), ka 8 Moranang 1907. Ba ne ba swetsa ka gore ba ye go nna kwa German South-West Africa mme ba reka dipolasi di le robedi mo lefelong la Maltahöhe tse di neng di le bogolo jwa diheketara di le 20 000, tse ba neng ba di oketsa ka diheketara tse dingwe di le 35 000 ka 1910, ba dirisa lefelo leno go godisa dipitse tsa mofuta o o feletseng tsa kwa Engelane le Australia.
Motlhami yo o itsegeng thata wa dipolane e bong Wilhelm Sander o ne a laelwa gore a dire polane ya kago eno mme e ne ya agiwa ka 1908. Go ne go solofetswe gore kago ya phemelo e tla tshwana le dingwe tsa dikago tsa phemelo tsa Jeremane tse di leng teng kwa Namibia, tse dingwe tsa tsone di leng kwa Windhoek, jaaka Schwerinsburg, Sanderburg, le dikago tsa phemelo tsa Heinitzburg le dikantoro tsa tsamaiso tse di itsegeng jaaka Tintenpalast (e jaanong e leng kago ya palamente ya bosetšhaba). Leje la motlhaba le lehibidu le ne le bonwa mo lefelong leo mme bontsi jwa dilo tse di jaaka tshipi, logong, samente le dipone di ne di romelwa go tswa kwa Jeremane, la ntlha ka lewatle go ralala boemakepe jwa Lüderitz mme morago ga moo di ne tsa gogiwa dikilometara di le 300 go tswa mo lotshitshing ka dikolotsana tse di gogwang ke dipholo di le 24 go ralala Namib. Ba ne ba hira badiri ba ba dirang ka diatla go tswa kwa dikarolong tsotlhe tsa Yuropa, go akaretsa le ba ba dirang ka ditena go tswa kwa Italy le ba ba dirang ka logong go tswa kwa Sweden le Ireland. Ba lelapa la ga Von Wolf ba ne ba nna mo ntlwaneng le mokgweetsi wa bone wa dikolotsana le motlhanka wa bone wa Mo-Herero ka nako ya fa go ne go agiwa kago eno e e lapisang. Fa batlhanka ba ntse ba dira tiro ya go baakanya, ba ga Von Wolf ba ne ba nna le seabe ka tlhagafalo, Hans Heinrich ene o ne a jala ditlhare tsa mokolane mo lelwapeng. Kago eno e ne e na le dikamore di le 22 mme e ne e na le dilwana tsa mo ntlong tse di neng di rekilwe kwa fantising ya ntlo ya segosi le tse di neng di rekilwe go tswa kwa dinageng tse dingwe (kgabinete e kgolo ya logong lwa moakere lwa kwa Jeremane le ditafole tsa bamboo tsa kwa Turkey). Mo bogareng jwa 1909 go ne ga tsenngwa batho ba maemo a a kwa godimo ba Afrika Borwa Bophirima mo tirong. Fa ba ne ba le mo loetong lwa go ya kwa Yuropa ka 1914, Ntwa ya Lefatshe I e ne ya tlhagoga mme sekepe se se neng se rwele Von Wolf le mosadi wa gagwe se ne sa fetisediwa kwa Rio de Janeiro. Jayta Humphreys o ne a sa ntse a le moagi wa Amerika mme a bona tsela ya go ya kwa Yuropa ka sekepe sa Dutch; go ya ka ditlhamane, Baron o ne a tshwanelwa ke go tsamaya a ikgakantse jaaka mosadi. Fa a goroga kwa Yuropa, Baron o ne a boela gape mo sesoleng sa Jeremane, mme o ne a bolawa kwa Ntweng ya Somme ka 1916, dibeke di le pedi fela morago ga go ikwadisa. Mosadi wa gagwe o ne a sa kgone go boela kwa Namibia a le nosi mme a se ka a tlhola a batla go nna mo ntlong ya segosi. O ne a nna kwa lotshitshing lwa Tegernmeer kwa Bavaria (ka gore rraagwe wa bobedi o ne a tlhophilwe go nna mokonsula-kakaretso kwa Munich), pele a nna kwa Zurich kwa bofelong jwa bo1930, kwa a neng a kopana le Erich Schlemmer, mokonsula-kakaretso wa Siam mme a nyalana le ene.
Morago ga gore ba-Von Wolfs ba tswe mo Afrika Borwa, tsala ya bone Max, Count von Lüttichau o ne a fiwa taolo ya polase, mme e ne ya itsise gore e mo dikolotong ka bonako morago ga Ntwa ya Lefatshe I, mme e re ka puso ya Afrika Borwa e ne e sa duele tuelo epe ka ntlha ya tlhaselo eno kgotsa tse dingwe tsa ntwa, ntlo e ne ya rekisediwa lelapa la ga Murrman la kwa Sweden ka £7,500. Mong yo moša o ne a tlhokafala ka bonako morago ga go goroga ga gagwe mme morwa wa gagwe o ne a bolawa mo Ntweng ya Bobedi ya Lefatshe, morago ga moo ntlo ya phemelo e ne ya rekisiwa ka £25,000 go khampani ya poraefete ya Duwisib Pty Ltd. Naga e e setseng e ne ya kgaoganngwa le go rekisiwa. Jayta o ne a boela kwa US go ya go nna le batsadi ba gagwe kwa Summit, New Jersey. Morago ga diphetogo di le mmalwa tsa beng, ntlo eno ya segosi e ne ya rekwa ke puso ka 1979 mme ya baakanngwa thata ka 1991.
Seemo sa Gone Jaanong
[fetola | Fetola Motswedi]Se go tweng ke ditlogolwana tsa dipitse tsa bone se ka bonwa gompieno se kgarakgatshega se gololesegile e bile se le kwa nageng jaaka Dipitse tsa Sekaka sa Namib go bapa le tsela le mo mafelong a a thibetsweng a ditaemane, le fa gone go sa itsiwe sentle gore a ke one tshimologo ya mmatota ya metlhape eno. Gone jaanong lefelo leno le laolwa ke Namibia Wildlife Resorts. Baeti ba ka kgona go bona kago ya phemelo le go robala mo kamoreng e e baakantsweng e e mo teng ga kago ya phemelo fa e sale e baakanngwa ka 2014