Henry Box Brown

Henry Box Brown (mo e ka nnang ka 1815 – Seetebosigo a le lesome le botlhano, 1897) e ne e le monna wa lekgoba go tswa kwa Virginia yo o neng a tshabela kwa kgololesegong a le dingwaga di le masome mararo le boraro ka go rulaganya gore a romelwe ka poso mo lebokosong la logong ka 1849 kwa bathong ba ba neng ba fedisa bokgoba kwa Philadelphia, Pennsylvania.

Ka nako e khutshwane, Brown o ne a nna sebui se se itsegeng sa go fedisa bokgoba kwa bokonebotlhaba jwa United States. Jaaka motho wa setshaba le lekgoba le le tshabileng, Brown o ne a ikutlwa a le mo kotsing e e feteletseng ka go fetisiwa ga Molao wa Makgoba a a Tshabileng wa 1850, o o neng wa oketsa kgatelelo ya go tshwara makgoba a a tshabileng. O ne a fudugela kwa Enyelane mme a nna koo dingwaga di le masome mabedi le botlhano, a tsamayatsamaya ka pono e e kgatlhanong le bokgoba, mme a nna maselamose le mopontsho.

Brown o ne a nyala mme a simolola lelwapa le mosadi wa Moesemane, Jane Floyd. Mosadi wa ntlha wa ga Brown, e bong Nancy, o ne a nna mo bokgobeng. Brown o ne a boela kwa United States le lelwapa la gagwe la Baesemane ka 1875, kwa a neng a tswelela go itshedisa e le modiragatsi. O ne a etela le go diragatsa jaaka maselamose, sebui, le motlhotlheletsi go fitlha ka bo1889. Ngwagasome wa bofelo wa botshelo jwa gagwe (1886–97) o ne e fetsa kwa Toronto, kwa a tlhokafetseng teng ka 1897.

Bongwana le bokgoba

Henry Brown o tsholetswe mo bokgobeng ka 1815 mo tshimong e e bidiwang Hermitage kwa Kgaolong ya Louisa, kwa Virginia. Henry o ne a rata bodumedi go tloga fela fa a sa ntse a le monnye, a bolela gore mmaagwe ke ene a neng a mo tsenya mekgwa ya botshelo ya Bokeresete. Go dumelwa gore o ne a na le bonnye barwarraagwe ba le babedi, ka gonne o ne a umaka morwadiarraagwe le kgaitsadie mo bukeng ya gagwe ya botshelo. Fa a le dingwaga di le lesome le botlhano o ne a romelwa go ya go bereka kwa go dirwang motsoko kwa Richmond.

Mo bukeng ya gagwe ya botshelo, Narrative of Life of Henry Box Brown, Written by Himself, o tlhalosa mong wa bone jaana: "Mong wa rona o ne a le bonolo ka tsela e e sa tlwaelesegang, (gonne le mong wa lekgoba a ka nna bonolo) mme fa a ntse a tsamayatsamaya ka seriti sa gagwe o ne a lebega e kete ke modimo mo go rona, mme e seng ka bopelonomi jwa gagwe jo bo kwa godimo le fa re ne re sa itse o ne a leka go baakanya kgopolo ya rona e e phoso, mme go na le moo o ne a lebega a itumeletse maikutlo a tlotlo a re neng re na le one mo go ene."

The Resurrection of Henry Box Brown at Philadelphia, setshwantsho se se gatisitsweng ka matlapa se se gatisitsweng ka 1850

Go falola

Brown o ne a thapiwa ke mong wa gagwe kwa Richmond, kwa Virginia, mme o ne a bereka kwa go dirwang motsoko. Mo dingwageng tse di lesome le bobedi tse di neng tsa latela, o ne a nyala lekgoba la mosadi le le bidiwang Nancy mme a hira ntlo e a neng a nna mo go yone le mosadi wa gagwe le bana ba bone ba bararo. Brown o ne a ntse a duela mong wa mosadi wa gagwe gore a se ka a rekisa lelwapa la gagwe, mme wa bofelo o ne a oka Brown ka go rekisa Nancy, yo o neng a imile ka nako eo, le bana ba bone ba bararo go mong wa makgoba yo o farologaneng, moruti kwa North Carolina.

Ka thuso ya ga James C. A. Smith, monna wa montsho yo o gololesegileng, le modiri wa ditlhako yo mosweu yo o kutlwelobotlhoko yo o bidiwang Samuel A. Smith (yo o senang kamano), Brown o ne a loga leano la gore ene ka boene a romelwe ka lebokoso kwa kgaolong e e gololesegileng ke Komponi ya Adams Express, e e neng e itsege ka sephiri sa yone le bokgoni jwa yone. Brown o ne a duela Samuel Smith US$86 (e e lekanang le $3,250 ka 2024) (mo dipolokong tsa gagwe tsa $166).

Smith o ne a ya kwa Philadelphia go ya go buisana le maloko a Mokgatlho wa Pennsylvania o o Kgatlhanong le Bokgoba gore a ka fitlhelela jang go tshaba, a kopana le moruti James Miller McKim, William Still le Cyrus Burleigh. O ne a kwalelana le bone go dira dintlha ka botlalo fa a sena go boela kwa Richmond. Ba ne ba mo gakolola gore a romele lebokoso leo kwa ofising ya mogwebi wa Mo-Quaker e bong Passmore Williamson, yo o neng a le matlhagatlhaga le Komiti ya go Tlhokomela.

Gore a tswe mo tirong letsatsi le a neng a tshwanetse go tshaba ka lone, Brown o ne a fisa seatla sa gagwe go fitlha kwa lerapong ka asiti ya sebabole. Lebokoso le Brown a neng a rometswe mo go lone le ne le le bogolo jwa dikgato di le tharo ka 2.67 ka 2 (0.91 ka 0.81 ka 0.61 m) mme le ne le bontsha mafoko a a reng "dithoto tse di omileng" mo go lone. E ne e tsentswe baize, e leng letsela le le makgwakgwa la boboa, mme o ne a tshotse fela karolo e nnye ya metsi le dibisikiti di le mmalwa. Go ne go na le khuti e le nngwe e e neng e segilweng gore go nne le mowa, mme e ne e kokotelwa le go bofiwa ka dimmuru. Moragonyana Brown o ne a kwala gore mokgwa wa gagwe o o sa tlhomamang wa go tsamaya o ne o tshwanelwa ke go itsenya mo kotsing: "fa o ise o ke o amogiwe kgololesego ya gago, jaaka ke ne ke ntse, ga o ka ke wa lemoga maatla a tsholofelo eo ya kgololesego, e mo go nna e neng e le tshetledi ya mowa e e tsepameng le e e tlhomameng."

Ka nako ya loeto, lo lo neng lwa simolola ka Mopitlo a le masome mabedi le boferabongwe, 1849, lebokoso la ga Brown le ne la rwalwa ka kolotsana, seporo, sekepe sa mouwane, kolotsana gape, seporo, sekepe, seporo, mme kwa bofelong ka kolotsana ya go isa dithoto, le wediwa mo dioureng di le masome mabedi le bosupa. Le fa ditaelo tse di mo lebokoseng tsa "tshwara ka kelotlhoko" le "letlhakore leno le ye kwa godimo," makgetlho a 'mmalwa batshwari ba ne ba baya lebokose le ba le kgonamisitse kana ba le tshwara ka makgwakgwa. Brown o ne a nna a sa tshikhinyega mme a tila go lemogiwa.

Lebokoso leno le ne la amogelwa ke Williamson, McKim, William Still, le maloko a mangwe a Komiti ya go Tlhokomela ya Philadelphia ka Mopitlo a le masome mararo, 1849, e leng se se neng se supa gore go ne go tokafetse ditirelo tsa go isa dithoto ka bonako. Fa Brown a gololwa, mongwe wa banna bao o ne a gakologelwa mafoko a gagwe a ntlha a re "Lo dira jang banna?" O ne a opela pina e e neng e tshwantshediwa ke Pesalema ya masome mane, e a neng a e tlhophile pelenyana go keteka go gololwa ga gagwe mo kgololesegong.

Mo godimo ga go tlotlomatsa boitlhamedi jwa ga Brown, jaaka go lemogilwe ke Hollis Robbins, "seabe sa puso le ba ba ikemetseng sa thomelo ya poso e e bonako ke selo sa botlhokwa mo kgannyeng mme rekoto ya segompieno e akantsha gore bareetsi ba ga Brown ba ne ba keteka thomelo ya gagwe jaaka kgakgamatso ya segompieno ya poso." Tirelo ya poso ya puso e ne e okeditse tlhaeletsano ka tsela e e gakgamatsang mme, le fa borwa bo ne bo dira maiteko a go laola dibuka tsa bafedisi, dipampitshana tse di rometsweng, makwalo le dilo tse dingwe di ne tsa fitlha kwa Borwa.

Poso e e tlhwatlhwatlase, Frederick Douglass o lemogile mo go The North Star, e ne e na le "seabe se segolo sa boitsholo". Fa fela dipuso tsa puso ya bofederale le tsa kgaolo di ne di tlotla sephiri sa makwalo, mongwe le mongwe le mongwe le mongwe o ne a ka kgona go romela makwalo le diphuthelwana; mo e ka nnang sengwe le sengwe se ne se ka nna mo teng. Ka bokhutshwane, maatla a poso e e duelelwang pele a ne a itumedisa Bokone jo bo neng bo ntse bo oketsega jwa maemo a a magareng le jo bo neng bo rata kgwebo mme jwa tshwenya Borwa jo bo neng bo tshwere makgoba thata.

Go tshaba ga ga Brown go ne ga bontsha maatla a thulaganyo ya poso, e e neng e dirisa mefuta e e farologaneng ya dipalangwa go golaganya Letshitshi la Botlhaba. Kompone ya Adams Express, e leng tirelo ya poso e e ikemetseng e e neng ya tlhongwa ka 1840, e ne e bapatsa sephiri sa yone le bokgoni jwa yone. E ne e ratwa ke mekgatlho ya bafedisi mme "e ne ya solofetsa gore ga e kitla e leba mo teng ga mabokoso a e neng e a tshotse."