Jump to content

Legapu

Go tswa ko Wikipedia

Legapu ( Citrullus lanatus ) ke mofuta wa semela se se thunyang mo lelapeng la Cucurbitaceae, se se nang le leungo le legolo le le jegang. Ke sejalo se se tshwanang le mofine se se tlhatlhaganang le se se latelang, mme se jalwa thata lefatshe ka bophara, ka mefuta e e fetang e e 1 000 . [1]

Magapu a jalwa mo ditlelaemeteng tse di siameng go tswa mo dikgaolong tsa boboatsatsi go ya kwa dikgaolong tse di bothitho lefatshe ka bophara ka ntlha ya leungo la ona le legolo le le jegang, le le nang le lekakaba le le thata mme le sena dikarogano tsa ka fa gare, le le bidiwang <i id="mwJQ">pepo</i> . Leungo le le botshe, le matute gantsi le mmala o mohibidu o o tseneletseng go ya go bohibitswana, ka dipeo tse dintsi tse di ntsho fa di butswile, tse di tshweu fa di sa butswa. Mefuta ya magapu e e senang dipeo le yona e teng. Leungo le, le ka jewa le le tala kgotsa le ineetswe, mme lekakaba le a jega morago ga go apewa . Gape le ka nowa jaaka matute kgotsa motswako wa dino tse di tlhakaneng.


Legapu la segompieno le simologile kwa Sudan, kwa o neng la jalwa teng la ntlha.[2][3] Dikgolokwe tsa Kordofan tse di tswang kwa Sudan ke tsa losika tse di gaufi thata mme di ka nna tsa bo e le bagologolwane ba dikgolokwe tsa metsi tsa segompieno tse di jalwang.[4] Dipeo tsa naga tsa magapu di ne tsa bonwa kwa Uan Muhuggiag, lefelo la pele ga hisitori kwa Libya le le simolotseng mo e ka nnang 3500 BC.[5]  Ka 2022, go ne ga gololwa patlisiso e e neng ya latedisa dipeo tsa melodi ya dingwaga di le 6000 tse di fitlhetsweng kwa sekakeng sa Libya go ya go dipeo tsa Egusi tsa Nigeria, Afrika Bophirima. Magapu a ne a ruiwa kwa Sudan mme a jalwa kwa Egepeto ka ngwaga wa 2000 BC; Setshwantsho se se bonalang se le mo tereing se fitlhetswe mo lebitleng la Egepeto la dingwaga di ka nna 4000 tse di fetileng.  E ne e se ya mefuta e e monate ya segompieno, mme mekwalo ya Sehebera go tloga kwa tshimologong ya motlha wa Bokeresete e baya melodi le maungo a mangwe a a botshe a tafole, mme melodi ya phuding e aname go ralala lefatshe la Mediterranean ka nako ya Roma wa Bogologolo.[6]

Maiteko a magolo a go tsadisa a dirile mefuta e e kgonang go emelana le malwetse. Go na le mefuta e mentsi e e tlhagisang maungo a a buduleng mo matsatsing a le 100 morago ga go jalwa. Go tloga ka ngwaga wa 2023, China ke naga e e di gogang kwa pele mo lefatsheng ka temo ya magapu ka 64% ya palogotlhe.

Legapu ke leungo la ngwaga le ngwaga le le nang le mokgwa w ago khubama kgotsa go palama. Dikutu di ka nna boleele jwa dimitara di le 3 (maoto a le 10) mme kgolo e ntshwa e na le meriri e e serolwana kgotsa e e borokwa. Matlhare a boleele jwa dimilimitara di le 60 go ya go 200 (2% go ya go 7% ya dintshe) le bophara jwa 40 go ya go 150mm. Tseno gantsi di na le bo kgolokwe jo bo gabedi. Kgolo e nnyane e na le boboa jo bo kitlaneng ka meriri e e bosetlha e e nyelelang fa sejalo se ntse se tsofala. Jaaka mefuta yotlhe kwa ntle ga e le nngwe mo mofuteng wa Citrullus, legapu le na le ditlhale tse di nang le dikala.

  1. "Watermelon Varieties: Wow Look at the Choices!". Watermelon Times (in American English). Retrieved 2026-07-27.
  2. Fox, Alex. "Researchers Uncover the Watermelon's Origins". Smithsonian Magazine. Retrieved 21 July 2026.
  3. Renner, Susanne S.; Wu, Shan; Pérez-Escobar, Oscar A.; Silber, Martina V.; Fei, Zhangjun; Chomicki, Guillaume (8 June 2021). "A chromosome-level genome of a Kordofan melon illuminates the origin of domesticated watermelons". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 118 (23). doi:10.1073/pnas.2101486118. PMC 8201767. PMID 34031154. Retrieved 21 July 2026 via PubMed. {{cite journal}}: Unknown parameter |article-number= ignored (help)
  4. Renner, Susanne S.; Wu, Shan; Pérez-Escobar, Oscar A.; Silber, Martina V.; Fei, Zhangjun; Chomicki, Guillaume (2021-05-24). "A chromosome-level genome of a Kordofan melon illuminates the origin of domesticated watermelons". Proceedings of the National Academy of Sciences. 118 (23). Bibcode:2021PNAS..11801486R. doi:10.1073/pnas.2101486118. ISSN 0027-8424. PMC 8201767. PMID 34031154. {{cite journal}}: Unknown parameter |article-number= ignored (help)
  5. Wasylikowa, Krystyna; van der Veen, Marijke (2004). "An archaeobotanical contribution to the history of watermelon, Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai (syn. C. vulgaris Schrad.)". Vegetation History and Archaeobotany. 13 (4): 213–217. Bibcode:2004VegHA..13..213W. doi:10.1007/s00334-004-0039-6. ISSN 0939-6314. JSTOR 23419585. S2CID 129058509.
  6. Paris, Harry S. (August 2015). "Origin and emergence of the sweet dessert watermelon, Citrullus lanatus". Annals of Botany. 116 (2): 133–148. doi:10.1093/aob/mcv077. PMC 4512189. PMID 26141130.