Jump to content

Letsha la Kyoga

Go tswa ko Wikipedia

Letsha la Kyoga kgotsa Letsha la Kioga (le le rayang 'lefelo la go thuma' ka puo ya Runyoro) ke letsha le legolo le le seng boteng kwa Uganda, le le ka nnang 1,720 km2 (660 sq mi) [1]ka bogolo le bogodimo jwa 1,033 metres.[2][3] Victoria Nile e elela go ralala letsha mo tseleng ya yone go tswa kwa Lake Victoria go ya kwa Lake Albert. Metsi a magolo a a tswang mo Letsheng la Victoria a laolwa ke Seteishene sa Motlakase sa Nalubaale kwa Jinja. Motswedi o mongwe wa metsi ke kgaolo ya Thaba ya Elgon e e mo molelwaneng wa Uganda le Kenya. Le fa gone Letsha la Kyoga e le karolo ya thulaganyo ya African Great Lakes, lone ka bolone ga le tsewe e le letsha le legolo.

Letsha leno le boteng jwa dimetara di ka nna 5,7 mme bontsi jwa lone ga le boteng jwa dimetara di le nne .[3]Mafelo a a boteng jo bo kwa tlase ga dimetara tse tharo a khurumeditswe gotlhelele ke dithunya tsa metsi, fa bontsi jwa lotshitshi lo lo nang le motlhaba lo khurumeditswe ke papyrus le hyacinth ya metsi e e tlhaselang. Gape papirase eno e dira ditlhaketlhake tse di kokobalang tse di tsamayang fa gare ga ditlhaketlhake tse dinnye tse di nnelang ruri. Mawatle ano a dikologilwe ke mafelo a magolo a a nang le metsi a a tswang mo melatswaneng le dinokeng.

Ditlhaba tsa yone di akaretsa; Lake Kwania, Lake Bisina, Lake Bugondo le Lake Opeta.[3]

Diphologolo le go tshwara ditlhapi

[fetola | Fetola Motswedi]

Go na le dikwena di le dintsi tsa Nile, fela jaaka go na le diphologolo tse di tshelang mo metsing. Go na le bobotlana mefuta e le masome a marataro ya di-haplochromine cichlid, mmogo le mefuta e mengwe e sekae ya ditlhapi tse di jaaka sardine ya Letsha la Victoria le marble lungfish. Bontsi jwa di-haplochromine cichlids ke tsa selegae, mme di amana thata le mefuta ya letsha la Victoria,[4][5]mme di bontsha maemo a a tshwanang a go farologana go ya ka mokgwa wa go ja.[6]Ba-Kyoga cichlids ba akaretsa mefuta e e tlhalositsweng jaaka Haplochromis latifasciatus le H. worthingtoni, le e e sa tlhalosiwang jaaka H. sp. "Kyoga flameback" le H. sp. "ruby".[7]Fela jaaka kwa Letsheng la Victoria, di-Kyoga cichlids di ile tsa nyelediwa ke di-Nile perch tse di tsentsweng mo nageng mme mefuta mengwe ya tsone e setse e nyeletse. E re ka Kyoga ka kakaretso e se boteng e bile e na le seretse, dikarolo dingwe tsa yone tse di bidiwang "matsha a disathalaete" di kgaogane le letsha le legolo ka ditsela tse di farologaneng. Palo ya di-haplochromine cichlids tse di sa ntseng di tshela mo karolong nngwe le nngwe e amana ka tlhamalalo le maemo a di-perch tsa Nile. Le fa e le yone e kgolo go di feta tsotlhe, go na le mefuta e e ka fa tlase ga e lemasome a matlhano ya di-haplochromine tse di tshelang mo karolong e kgolo e di-perch tsa Nile di fitlhelwang thata mo go yone. Fa go bapisiwa, matsha a mannye thata a Lemwa, Nyaguo le Nawampasa ga a na di-perch tsa Nile, le fa go ntse jalo, go na le mefuta e le masome a matlhao ya di-haplochromine tse di tshelang mo go lengwe le lengwe la matsha ano a mabedi a ntlha, le e le masome a marataro mo go a bofelo.[4][5] Ka fa letlhakoreng le lengwe, matsha a mannye a sathalaete a Nakuwa le Nyasala koo Nile perch e leng ntsi teng a na le di-haplochromine tse di ka fa tlase ga masome a mararo le tlhano tse di falotseng ka go latelana. Se gape se raya gore go thaya ditlhapi mo letsheng la Kyoga go fetogile ka iketlo go tswa mo go tshwareng mefuta e le mentsi ya ditshedi tse di tlholegang mo letsheng la Victoria, go ya go tshwareng di-sardine tsa letsha la Victoria, di-perch tsa Nile le di-tilapia tsa Nile[8](di-tilapia tse pedi tse di tlholegang mo letsheng leno, e leng Singida le Victoria, di setse di sa tlwaelega, ntle fela le mo matsheng a mangwe a e seng a tlholego).[5]Ka ngwaga wa dikete tse pedi le borataro (2006), ke fela diphesente tse nne ya ditlhapi tse di neng di le di-haplochromine cichlids.[8]

Letsha la Kyoga

Letsha la Kyoga le na le dimela tse di akaretsang Pistia stratiotes (lekalana la metsi), Cyperus papyrus, Vossia cuspidata (setlhare sa hippo) le water lily (Nymphaea spp.).[9][10]

  1. ↑ "Lake Kyoga". World Lakes Database. 1999. Archived from the original on 4 February 2015. Retrieved 4 February 2015
  2. ↑ Lake Kyoga at the Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 3 "Govt starts irrigation schemes in Serere". Monitor. 2024-05-13. Retrieved 2024-05-21
  4. 1 2 Green, J. (2009). "The Kyoga Catchment". In H.J. Dumont (ed.). The Nile. Monographiae Biologicae. Vol. 89. Springer Science + Business Media B.V. pp. 205–214. ISBN 978-1-4020-9725-6.
  5. 1 2 3 Mwanja, W.W.; A.S. Armoudlian; S.B. Wandera; L. Kaufman; L. Wu; G.C. Booton; P.A. Fuerst (2001). "The bounty of minor lakes: the role of small satellite water bodies in evolution and conservation of fishes in the Lake Victoria Region, East Africa". Hydrobiologia. 458 (1): 55–62. doi:10.1023/A:1013167725047. S2CID 6439470
  6. ↑ Mbabazi, D.; R. Ogutu-Ohwayo; S.B. Wandera; Y. Kiziito (2004). "Fish species and trophic diversity of haplochromine cichlids in the Kyoga satellite lakes (Uganda)". African Journal of Ecology. 42 (1): 59–68. doi:10.1111/j.0141-6707.2004.00492.x.
  7. ↑ Bauman, K. "African Cichlids from the Lake Victoria basin". Retrieved 25 September 2019.
  8. 1 2 Witte, F.; M. de Graaf; O.C. Mkumbo; A.I. El-Moghraby; F.A. Sibbing (2009). "Fisheries in the Nile System". In H.J. Dumont (ed.). The Nile. Monographiae Biologicae. Vol. 89. Springer Science + Business Media B.V. pp. 723–748. ISBN 978-1-4020-9725-6.
  9. ↑ "GNF - Lake Kyoga". www.globalnature.org. Archived from the original on 2024-05-21. Retrieved 2024-05-21
  10. ↑ "Lake Kyoga". World Lake Database. International Lake Environment Committee Foundation. Retrieved 2025-10-27.