Melao ya Bantsho

Melao ya Bantsho (Black Codes), e gape e bidiwang Melao ya Bantsho (Black Laws), e ne e le melao ya puso ya Amerika e e neng e tlhaola batho ka letso e e neng e lekanyetsa kgololesego ya Baamerika ba Bantsho mme e seng ya Basweu ba Amerika. Melao ya ntlha ya Bantsho e ne e dira mo "Bathong ba ba gololesegileng," ke gore, batho bantsho ba ba neng ba nna mo dikgaolong tse bokgoba bo neng bo fedisitswe mo go tsone kgotsa ba ba neng ba nna mo kgaolong ya bokgoba mme ba sa dirwe makgoba. Fa bokgoba jwa chattel bo sena go fedisiwa mo Amerika yotlhe ka 1865, dikgaolo tse pele e neng e le tsa makgoba kwa Amerika Borwa di ne tsa tlhoma Melao ya Bantsho go thibela baagi botlhe ba bantsho, segolobogolo batho ba ba golotsweng ba ba neng ba sa tlhole ba laolwa ke beng ba makgoba.

Fa e sale ka nako ya bokolone, dikoloni le dikgaolo di ne di fetisitse melao e e neng e tlhaola Bantsho ba ba gololesegileng. Kwa Borwa, tse ka kakaretso di ne di akarediwa mo "melaong ya makgoba"; maikaelelo e ne e le go gatelela tlhotlheletso ya batho bantsho ba ba gololesegileng (bogolo jang morago gago tsuologa ga makgoba) ka ntlha ya tlhotlheletso ya bone e e ka nnang teng mo makgobeng. Banna ba mmala ba ba gololesegileng ba ne ba kganelwa go tlhopha kwa Kopanong ya Molaomotheo ya North Carolina ya 1835. Melao e ne e thibela ditiro jaaka go tshola dibetsa, go phuthega ka ditlhopha go obamela le go ithuta go bala le go kwala.

Ka 1832, James Kent o ne a kwala gore "mo bontsing jwa Amerika, go na le pharologano malebang le ditshiamelo tsa sepolotiki, fa gare ga batho ba basweu ba ba gololesegileng le batho ba mmala ba ba gololesegileng ba madi a Aforika; mme ga go na karolo epe ya lefatshe e batho ba morago, tota, ba tsayang karolo ka go lekana le basweu, mo tirisong ya ditshwanelo tsa selegae le tsa sepolotiki."

Pele ga ntwa, dinaga tsa Bokone tse di neng di thibetse bokgoba le tsone di ne tsa tlhoma melao e e tshwanang le melao ya makgoba le Melao ya Bantsho ya moragonyana: Connecticut, Ohio, Illinois, Indiana, Michigan, le New York di ne tsa tlhoma melao ya go kgoreletsa batho bantsho ba ba gololesegileng go nna mo dikgaolong tseo. Ba ne ba sa newe ditshwanelo tse di lekanang tsa sepolotiki, go akaretsa le tshwanelo ya go tlhopha, tshwanelo ya go tsena dikolo tsa puso le tshwanelo ya go tshwarwa ka tsela e e lekanang go ya ka molao. Dikgaolo dingwe tsa Bokone, tse di neng di na le yone, di ne tsa phimola melao e e ntseng jalo mo e ka nnang ka nako e le nngwe le Ntwa ya Selegae e neng ya fela ka yone mme bokgoba bo ne jwa fedisiwa ka go fetolwa ga molaomotheo.

Mo dingwageng tse pedi tsa ntlha morago ga Ntwa ya Selegae, makgotla a molao a basweu a ne a fetisa Melao ya Bantsho e e neng e tshwantshediwa ka melao ya pele ya makgoba. (Leina "Melao ya Bantsho" le ne la fiwa ke "baeteledipele ba batho ba bantsho le dikarolo tsa Rephaboliki", go ya ka raditso John S. Reynolds.) Melao ya Bantsho e ne e le karolo ya mokgwa o mogolo wa Ba-Democrat ba ba neng ba leka go tshegetsa taolo ya sepolotiki le go gatelela batho ba ba gololesegileng, ba ba sa tswang go gololwa ba maAforika a Amerika. Ba ne ba tshwenyegile thata ka go laola motsamao le tiro ya batho ba ba gololesegileng, ka gonne bokgoba bo ne bo tseetswe maemo ke tsamaiso ya tiro e e gololesegileng. Le fa batho ba ba golotsweng ba ne ba golotswe, matshelo a bone a ne a thibetswe thata ke Melao ya Bantsho. Ntlha e e tlhalosang ya Melao ya Bantsho e ne e le molao o o anameng wa go tsamayatsamaya, o o neng o letla balaodi ba selegae go tshwara batho ba ba golotsweng ka ntlha ya ditlolomolao tse dinnye le go ba dirisa tiro e e sa ithaopeng. Paka e e ne e le tshimologo ya thulaganyo ya go hira batho ba ba bonweng molato, e gape e tlhalosiwang jaaka "bokgoba ka leina le lengwe" ke Douglas Blackmon mo bukeng ya gagwe ya 2008 ya setlhogo se.

Tshimologo

Melao ya go tsamayatsamaya e simolola kwa bokhutlong jwa puso ya feudalism kwa Yuropa. E tlhagisitswe ke ditlhopha tsa maemo a a kwa godimo le tsa beng ba lefatshe, di ne di na le maikaelelo a mabedi a go thibela phitlhelelo ya ditlhopha tse di "sa eletsegeng" mo mafelong a botlhe le go netefatsa motswedi wa badiri. Batlhanka ba ne ba sa gololwe mo lefatsheng la bone. Mo e ka nnang ka makgolo a mabedi a dingwaga, thulaganyo e e tswakatswakaneng ya semolao e ntse e kopanya batho ba ba se nang magae, batlhalefi le batho ba ba dirang dilo tse di sa siamang. Go na le kgatlhego e e golang ya go busetsa melao ya pele ga ga Victoria, segolobogolo Molao wa Georgian Vagrancy wa 1824, jaaka tsela ya go rarabolola kgang ya batho ba ba robalang mo mebileng ya Lontone. Ditso tseno tse ditelele tsa dikgato tsa semolao di ile tsa lebisiwa mo ditlhopheng tse di farologaneng tse balaodi ba di tsayang di sa eletsege, go akaretsa le di- gypsy, batho ba ba rekisang dikobo, batho ba ba belaelwang gore ke baloi, ba ba bolelelang pele, badiragatsi, bataki, tota le batho bangwe ba ba kokoanyang madi a bopelotlhomogi. Melao ya ntlha e e neng e le kgatlhanong le go kopa e ne ya tlhagelela ka bonako fela morago ga Tsogologo ya Balemibarui ka 1381. Ka 1547, melao e e kgatlhanong le go tsamayatsamaya e ne ya tlhagisiwa go lwantsha go tlhoka magae, e e neng e tlhatlogile morago ga gore Henry VIII a phatlalatse matlo a baitlami—sekai se segolo sa "tlhokomelo mo setshabeng" e e neng e sa tsamaye sentle. Melao ya ga Elizabeth e e neng e lebisitswe mo bakoping, ba ba belaelwang gore ke baloi, baloi le ba- gypsy le yone e ne ya palelwa ke go fokotsa go tlhoka magae, mo go neng ga oketsega fela fa go simolola Phetogo ya Madirelo le mokgatlho wa go thibela go tsamaya o o neng wa fudusa batho ba le bantsi mo lefatsheng la bone. Molao wa Vagrant wa 1744, o o neng wa tsenngwa mo tirisong ke Kgosi George wa bobedi, o ne wa tlhoma tlhomeso ya molao wa segompieno wa go tsamayatsamaya, o kgaoganya batho ka ditlhopha tse di jaaka ba ba sa berekeng ba ba senang tsela ya thotloetso, ba ba ganang go berekela dituelo tse di tlwaelesegileng, le "dirukutlhi tse di sa baakanngweng"—ba ba neng ba bonwe molato pele.