Motantsho wa Xibelani

Mmino wa xibelani (Shibelani, Shibelana, Shibelane) ke mmino wa selegae wa basadi ba Batsonga go tswa kwa Mpumalanga le Limpopo e e leng mo Aforika Borwa. Leina la mmino le tswa mo puong ya Se-Xitsonga mme le ka ranolelwa go "go itaya ka morethetho", sekai, kgopolo ya "xi Bela ni vunanga". Leina "xibelani" gantsi le kaya mokgwa wa go bina fa mosese ka boone o bidiwa "tinguvu", le fa go ntse jalo, lefoko "xibelani" ka dinako tse dingwe le dirisiwa go kaya motantsho le mosese.

Hisetori

Hisetori ya go bina xibelani e simolotse bogologolo kwa dinakong tsa kwa lotshitshing lwa borwa jwa Mozambique go tloga ka dingwaga tsa bo1400 kgotsa pele ga moo fa merafe ya Mozambique e ne e lekeletsa ka diletswa tsa mmino mme segolobogolo ka diletswa tsa logong le medumo ya go letsa ya meropa ya setso, di-xylophone le di-marimbas. Batho ba morafe wa Chopi ba ne ba nna matlhagatlhaga thata mo botaking jono mme ke motswedi o o kwadilweng ka ga metlha ya pele ya mofuta ono wa mmino le go bina, e leng timbila e e kwadisitsweng mo mabolokelong a UNESCO a boswa e le Setshwantsho se se Tlhomologileng sa Ngwao-Boswa jo bo sa Tshwaneng le Botho. Mokgwa ono wa go bina, totatota o tlhoka gore motantshi a tshikinye letheka go tsamaisana le morethetho mme mmele otlhe o tshwanetse go dirisiwa go kaela metsamao.

Gantsi batho ba ba neng ba bina ba-Xibelani ba ne ba tshameka mmino wa diletswa tsa mmino mmogo le go opa diatla le go letsa molodi. Fa batshameki ba mbila le swigubu ba ne ba tshameka mo setlhopheng sa okhestra, basadi ba Batsonga ba ne ba tla latela ka go opela, e e neng e le mokgwa wa go bitsa le go araba, mme ka dinako tse dingwe basadi ba ne ba tla refosana go bina fa pele ga setlhopha sa okhestra. Dikobo tsa bogologolo tsa xibelani di ne di dirwa ka ditlhale tse di farologaneng, wulu, ditlhale le bojang. Di-xibelani tsa segompieno gantsi ke diaparo tse ditelele tse di dirilweng ka letsela le le nonofileng le le dirang gore di bidiwe tinguvu.

Mokgwa

Mo motantsheng wa xibelani, basadi ba Batsonga ba bofa mofuta wa sekgatshi sa Seaforika - xibelani se se itsegeng jaaka "tinguvu" - go dikologa letheka la bona mme morago ba bo ba tshikinyega go tswa mo lethekeng. Seaparo sa xibelani se diretswe go dira gore motho yo o se apereng a lebege a na le letheka le legolo, mme ka go dira jalo a gatelela go roroma. Sekepe ka bosone se dirwa ka letsela kgotsa ka boboa mme se dirwa ka mebala e e farologaneng e bile se dirilwe ka tsela e e farologaneng. Letsela leno kgotsa boboa jono bo logwa ka seatla kgotsa ka motšhine mme bo dirilwe ka tsela e e tshwanang le mofuta mongwe wa mosese wa kwa Caribbean.

Mekgabiso ya gompieno ya xibelani gantsi e diretswe go bina mme ka jalo e na le modumo fa letheka le tshikinngwa. Mokgwa wa go bina wa yone ke wa go roroma ga Caribbean, le fa gone e na le morethetho o o bofefo le thulaganyo e e raraaneng ya go bina e e tlwaelegileng mo bathong ba Batsonga.

Basetsana ba Batsonga ba tlwaetse go ithuta go bina mmino wa Xibelani, mme ke tsela e ba bontshang ka yone gore ba motlotlo ka setso sa bone. Se-Xibelan Tlhakwana, e gape e bidiwang serethe sa kgomo, ke dijo tsa setso tse di ratwang ke batho ba le bantsi ba Aforika Borwa. E dirwa ka karolo e e kwa tlase ya leoto la kgomo mme e tseelwa kwa godimo ka ntlha ya tatso ya yone e e monate le tsela e e borethe le e e bonolo e e dirilweng ka yone fa e apeilwe sentle. Gantsi se apewa e le dijo tse di monate tse di ka jewang ke lelapa lotlhe.

Batsonga ba bina moopelo wa xibelani go ya ka mmino wa bone o o farologaneng, gantsi e le wa Tsonga disco kgotsa Tsonga ndzhumbha (mmino wa setso wa Xitsonga) mme go setse go tlwaelegile gore ditlhopha tsotlhe tsa Batsonga di nne le baopedi ba basadi ba xibelani. Metantsho ya xibelani le tshetsha e ile ya tuma gape mo Giyani wa segompieno ka gonne batho ba ile ba amogela mekgwa ya bone ya setso.

Le fa gone mmino wa xibelani e le wa basadi, banna bangwe le bone ba a o bina, segolobogolo fa go na le xiseveseve (mofuta mongwe wa moletlo). Mo setšhabeng sa segompieno, go binwa ga xibelani go tsewa e le motantsho o o bulegileng o mongwe le mongwe a ka nnang le seabe mo go one, mme gape o dirisiwa mo kerekeng le mo ditirelong.

Bona gape

Music of Mozambique
Origin
Oringe

Metswedi