Noka ya Mbuluzi

Noka ya Mbuluzi (e e itsiweng gape jaaka iMbuluzi kgotsa Umbeluzi) ke nngwe ya dinoka tse dikgolo tsa kwa Eswatini, le noka e e botlhokwa kwa lefatsheng la Mozambique. Mo molelwaneng wa dinaga tseno, Noka ya Mbuluzi e kgabaganya Lebombo Range, pele ga e tsena mo dipoeng tsa Mozambique. E elela mo Estuário do Espírito Santo mme e bo e ya kwa Maputo Bay kwa Maputo, mme metsi a yone a feta ka fa tlase ga borogo jwa Maputo ⁇ Katembe, jo bo feditsweng ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borobabobedi (2018).

Noka eno e na le metswedi e mebedi, e nngwe e le kwa godimo kwa bokone jwa Mbabane, e e itsegeng e le Black Mbuluzi, mme ya bobedi e le kwa bogareng jwa yone gaufi le Manzini, e e itsegeng e le White Mbuluzi, kgotsa imBuluzane. Noka e ralala kwa bokone-botlhaba jwa Eswatini, e kgabaganya Hlane Royal National Park le Shewula Nature Reserve. Kwa Eswatini, gaufi le masimo a sukiri a Mhlume, noka eno e thibelwa ke Letamo la Mnjoli. Kwa Mozambique e itsege jaaka Umbeluzi, mme e thibetswe koo ke Letamo la Pequenos Libombos. Noka eno e okediwa ka melatswana e mengwe e e farologaneng pele ga metsi a yone a tsena mo Maputo Bay.

Dinoka tse dingwe tse pedi tse dikgolo di tshologela mo Maputo Bay, e leng Komati kana Noka ya Incomati go tswa kwa bokone, le Noka e Kgolo ya Usutu kana Noka ya Maputo go tswa kwa borwa.

Komelelo le go agiwa ga matamo go bapa le noka ya Mbuluzi go dirile gore go nne le dikgotlhang tse dintsi fa gare ga batho le diphologolo tsa naga go bapa le noka eno. Ka tsela e e kgethegileng, metsi a a kwa tlase le matamo go bapa le noka a thibetse go fuduga ga dinare tsa noka le go kgaoganngwa ga baagi. Dinare tse di tswang mo nokeng bosigo go ya go batla dijo mo dipolaseng tse di gaufi di bakile tshenyo ya dithoto le go gobatsa banni. Noka ya Mbuluzi gape ke lefelo la ditlhaselo tsa dikwena mo bathong. Ba-Mbuluzi ba kwadile 29% ya ditlhaselo tsa dikwena mo bathong kwa eSwatini go tloga ka ngwaga wa 2000 go ya ko ngwageng wa 2016.