Jump to content

Noka ya Mono

Go tswa ko Wikipedia

Noka ya Mono ke yone e kgolo kwa botlhaba jwa Togo.

Kgaolo ya molomo wa Noka ya Mono mo kgaolong ya Grand-Popo, Benin.

E boleele jwa dikilometara di ka nna makgolo a mane , mme e na le metsi a dikilometara di ka nna dikete tse masome a mabedi (7,700 sq mi), e tlhatloga fa gare ga toropo ya Sokodé le molelwane wa Benin, mme e elela go ya kwa borwa. Mo karolong e e kwa borwa ya noka go ya kwa molomong wa yone, e dira molelwane wa boditšhabatšhaba magareng ga Togo le Benin. Noka e elela go ya kwa Bight of Benin ka thulaganyo e kgolo ya di-lagoon tsa metsi a a letswai le matsha, go akaretsa Letsha la Togo. [1]Ke karolo fela ya noka e e gaufi thata le molomo wa yone e e kgonang go tsamaisiwa. Bontsi jwa kgaolo ya noka e e kwa godimo e lengwa ka mmidi, yams, reise, katune le cassava. [2]

Noka eno e thibetswe ke Letamo la Nangbeto, le le agilweng ke Benin le Togo ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bosupa. Dipatlisiso di ile tsa bega gore go na le melemo ya ikonomi go tswa mo lekadibeng, go akaretsa bojanala le go tshwara ditlhapi mo letsheng le le kafa morago ga lone. Le fa go ntse jalo, go agiwa ga letamo leno go ne ga dira gore batho ba le dikete tse supa le makgolo a marataro go ya go ba le dikete tse lesome ba fudugele kwa mafelong a mangwe, mme dipatlisiso di bontsha gore go agiwa ga lone go fetotse thata tsela e dikgwa di tshelang metsi ka yone kwa molomong wa noka ka go fokotsa go fetofetoga ga metsi a a elelang. Porojeke ya letamo la bobedi, Letamo la Adjarala, le ne la akantshiwa go agiwa mo nokeng magareng ga Nangbeto le molomo wa noka ka dingwaga tsa bo ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe [3] mme ga le a ka la amogela madi go fitlha ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bosupa fa China-Africa Development Fund e dumetse go tshegetsa porojeke. [4] Go agiwa ga letamo le ke karolo ya leano la puso go oketsa maatla a motlakase wa mo gae wa Benin go tswa go masome a mabedi go ya go 70% ka gore bontsi jwa motlakase wa Togo le Benin ga jaana o tlhoka go romelwa go tswa kwa Letamong la Akosombo kwa Ghana. [5]

Mo e ka nnang dikilometara di le masome a mararo le botlhano go tswa mo molomong wa yone, go na le metseletsele e le merataro ya makhubu. Kwa tlase ga yone, noka eno e simolola go tsamaya ka bonya mme e elela mo lefelong le le nang le merwalela, mme go na le lefelo le legolo la mafelo a a nang le metsi a a nang le metsi kwa Togo le kwa Benin. Lefelo leno le na le dimela tse dintsi tsa lotlhaka, sedge le ditlhatshana, mme manatee, dikwena le dinonyane tsa noka di nna mo nokeng. [6]

  1. Philip's (1994). Atlas of the World. Reed International. p. 101. ISBN 0-540-05831-9.
  2. "Mono River". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. Retrieved 21 November 2016.
  3. "Multinational: Nangbeto Hydroelectric Dam (Benin/Togo)". African Development Bank Group. 15 January 2014. Retrieved 21 November 2016.
  4. Togo First, Togo: CAD Fund to support new development projects, Tuesday, 11 September 2018 19:08, https://www.togofirst.com/en/investments/1109-1578-togo-cad-fund-to-support-new-development-projects
  5. Europa Publications (2014). Africa South of the Sahara 2014. Routledge. p. 112. ISBN 978-1-85743-698-3.
  6. Hughes, R.H. (1992). A Directory of African Wetlands. IUCN. p. 443. ISBN 978-2-88032-949-5.