Noka ya Ogun

Noka ya Ogun (listeni; Yoruba: Odò Ògùn) ke noka e e kwa lefatsheng la Nigeria e e elelang kwa lefatsheng la Lagos Lagoon. Ogun State e reeletswe ka noka.[1]
Tsela e e dirisiwang ka yone
[fetola | Fetola Motswedi]Noka ena e simologa gaufi le ditoropo tsa Sepeteri le Shaki kwa Oyo State kwa 8°41′0′′N 3°28′0′′E mme e elela go kgabaganya motsana go tsena kwa Ogun State mme kwa bofelong e tsena kwa Lagos State kwa e tsenang mo letsheng la Lagos kwa ditoropong tsa Isheri le Owode onirin.[2] Noka e kgabaganngwa ke Ikere Gorge Dam mo Iseyin local government area ya Oyo State. Bokgoni jwa letamo ke 690 million cubic metres (560,000 acre⋅ft).[3]Letamo le le gaufi le Old Oyo National Park, le tlamela bajanala ka mafelo a boitapoloso, mme noka e elela go ralala phaka. [4]Noka ya Ofiki, e e simololang gaufi le Shaki, ke nngwe ya dinoka tse dikgolo tse di tsenang mo nokeng ya Ogun.Noka ya Oyan, e nngwe ya dinoka, e kgabaganngwa ke Letamo la Noka ya Oyan le le tlamelang metsi kwa Abeokuta le Lagos.[5]Mo mafelong a a nang le baagi ba bantsi noka eno e dirisiwa go tlhapa, go tlhapa le go nwa metsi. Gape e dira jaaka kgelelo ya matlakala a bontsi jwa one e leng a a tswang kwa mafelong a go bolaelwang diphologolo mo go one a a leng mo tseleng ya noka.[6]
Ditso
[fetola | Fetola Motswedi]Mo bodumeding jwa Ba-Yoruba, Yemoja ke modimo wa Noka ya Ogun. Moruti Charles Phillips, rraagwe Charles Phillips yo morago a neng a nna Mobishopo wa Ondo, o ne a kwala ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a matlhano le bosupa (1857) gore Noka ya Ogun e ne e obamelwa ke batho ba ba neng ba nna go bapa le dintshi tsa yone go tloga fa e tlhatlogang go fitlha fa e elela mo lekadibeng.[7]Noka eno e ne e ralala bogare jwa Mmusomogolo wa bogologolo wa Oyo. Metropolitan Oyo e ne e kgaogantswe ka diporofense di le thataro tse tharo mo ntlheng ya bophirima jwa Noka ya Ogun le tse tharo kwa ntlheng ya botlhaba jwa noka. Ka nako nngwe, noka e ne e le tsela e e botlhokwa ya bagwebi ba ba neng ba rwala dithoto ka mokoro magareng ga Abeokuta le Kolone ya Lagos.[8]
Metswedi
[fetola | Fetola Motswedi]- ↑ "Ogun River - LitCaf". 26 January 2016
- ↑ A.A. Ayoade, A.A. Sowunmi & H.I. Nwachukwu (2004). "Gill asymmetry in Labeo ogunensis from Ogun river, Southwest Nigeria" (PDF). Rev. Biol. Trop. 52 (1): 171–175. doi:10.15517/rbt.v52i1.14821. PMID 17357414.
- ↑ L. Berga, ed. (2006). Dams and Reservoirs, Societies and Environment in the 21st Century: Proceedings of the International Symposium on Dams in the Societies of the 21st Century, 22nd International Congress on Large Dams (ICOLD), Barcelona, Spain, 18 June 2006. Taylor & Francis. p. 314. ISBN 0-415-40423-1.
- ↑ "Old Oyo National Park". Nigeria National Park Service. Archived from the original on 16 December 2017. Retrieved 5 November 2010.
- ↑ Flood threat: Ogun border community cries out over opening Oyan River dam". The Guardian. Lagos, Nigeria. 22 September 2022. Retrieved 10 July 2023.
- ↑ A.A. Ayoade, A.A. Sowunmi & H.I. Nwachukwu (2004). "Gill asymmetry in Labeo ogunensis from Ogun river, Southwest Nigeria" (PDF). Rev. Biol. Trop. 52 (1): 171–175. doi:10.15517/rbt.v52i1.14821. PMID 17357414.
- ↑ McKenzie, Peter Rutherford (1997). Hail Orisha!: a phenomenology of a West African religion in the mid-nineteenth century. BRILL. p. 30. ISBN 90-04-10942-0.
- ↑ Foreign and Commonwealth Office (1859). British and foreign state papers, Volume 54. H.M.S.O.