Noka ya Tekezé

Noka ya Tekeze

Noka ya Tekezé (Amharic: ተከዜ; Tigrinya: ተከዘ, kwa tshimologong e ne e kaya "noka" ka Ge ⁇ ez; Arabic: تكازي, gape e kwalwa Takkaze; Italian: fiume Tacazzè),ke noka e kgolo kwa Ethiopia. Karolo ya tsela ya yone e dira karolo ya molelwane o o kwa bophirima jwa Ethiopia le Eritrea. Noka eno gape e bidiwa Setit (Arabic) ka gonne e kopana le noka ya Nile e e elelang ka fa tlase ga Noka ya Atbarah e e gaufi le molelwane wa Sudan. Go ya ka tshedimosetso e e gatisitsweng ke Ethiopian Central Statistical Agency, Noka ya Tekezé e boleele jwa dikilometara di le makgolo a marataro le borobabobedi. Kgogometso e e e tlhodileng ke e e boteng go gaisa mo Aforika le e nngwe ya tse di boteng go gaisa mo lefatsheng, mo mafelong mangwe e na le boteng jwa dimetara tse di fetang dikete tse pedi (6,562 feet).

Tsela

Noka ya Tekezé e tlhoga kwa central Ethiopian Highlands gaufi le Thaba ya Qachen mo Lasta, go tswa foo e elelela kwa bophirima, bokone, go tswa foo e elelela gape kwa bophirima, e bopa molelwane wa bophirima wa Ethiopia le Eritrea go tswa kwa motsweding wa Tomsa le Tekezé kwa 14°11′N 37°31.7′E go fitlha kwa ntlheng ya boraro magareng ga dinaga tse pedi le Sudan kwa 14°15′27′′N 36°33′37′′E. Morago ga go tsena kwa bokone-botlhaba jwa Sudan kwa ntlheng ya boraro e kopana le Noka ya Atbarah, e e leng nngwe ya dinoka tse di tsenang mo nokeng ya Nile. Noka ya Tekezé e ka tswa e le yone e e kwa godimo ga Atbarah, e re ka noka eno ya pele e le yone e e fa godimo ga yone pele ga dinoka tseno tse pedi di kopana.

Maina a dinoka tsa yone tse di kgolo mo Ethiopia go tswa mo motsweding wa yone ke: mo lobopong lwa moja Tahali, Meri, Tellare, Sullo, Arekwa, Gheoa, Wari, Firafira, Tocoro, le Gumalo; mo lobopong lwa molema Nili, Balagas, Saha, Bembea, Ataba, Zarima, le Kwalema.

Ditso

Lekwalo la ntlha le le itsegeng le le umakang noka ya Tekezé ke la kgosi Ezana wa kwa Aksum, yo o neng a ikgantsha ka phenyo ya gagwe mo ntweng e e neng e lwelwa mo dintshing tsa yone tse di kwa tlase, gaufi le "kgogometso ya Kemalke". Noka ya Tekezé e ne e le kgokagano ya pele magareng ga Ethiopia le Egepeto; sekao, Kebra Nagast, e e amogetseng sebopego sa yone sa ga jaana ka ngwagakgolo wa bo13, e bolela gore kgosi Menelik I o ne a boela kwa Ethiopia ka go latela noka eno go tswa kwa Egepeto (ch. 53). Augustus B. Go ne ga direga eng? Wylde o ne a kwala ka ngwao e nngwe e e amanang le yone e e reng gaufi le motswedi wa noka ya Tekezé, kwa lefelong la kereke ya Eyela Kudus Michael, ke lefelo la mmatota la Boikhutso jwa Letlole la Kgolagano.

Magareng ga kgwedi ya Tlhakole le Mopitlwe ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mararo le borataro, ka nako ya Ntwa ya Bobedi ya Italo-Abyssinian, diketekete tsa masole a Ethiopia a ne a bolawa fa Royal Air Force ya Italy (Regia Aeronautica) e ne e ba tlhasela ka dibomo le gase ya mosetara fa ba ne ba boela morago go kgabaganya Tekezé. Mo tlhaselong e e atlegileng ya Ethiopia, Ba-Italy ba ne ba patelesega go boela morago go tswa kwa Tekezé go ya kwa Axum morago ga ntwa kwa Dembeguina Pass.

Ka kgwedi ya Phukwi e rogwa ,ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bongwe, borogo jo bo kgabaganyang noka ya Tekezé bo ne jwa senngwa ka nako ya Ntwa ya Tigray. Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Poloko e ne e tshwenyegile gore maiteko a thuso ya botho mo kgaolong eo a ne a tla "kgorelediwa thata go feta pele".