Richtersveld

Richtersveld ke naga ya sekaka e e tlhaolwang ke mekgatsha e e makgwakgwa le dithaba tse di kwa godimo, tse di mo sekhutlong sa bokone-bophirima jwa kgaolo ya Kapa Bokone ya Aforika Borwa. E tletse ka dipono tse di fetogang go tswa mo dipoaleng tse di sephaphathi, tse di motlhaba, tse di fa lotshitshing lwa lewatle, go ya kwa dithabeng tse di bogale tse di nang le matlapa a lekgwamolelo le botala jwa Noka ya Orange, e e bopang molelwane le Namibia e e mabapi. Lefelo leno le simolola ka bogodimo go tswa kwa bogodimong jwa lewatle, go ya go dimetara di le sekete, makgolo a mararo, masome a supa le bosupa kwa Cornellberg. E fitlhelwa mo letlhakoreng la bokone-bophirima jwa kgaolo ya Kapa Bokone kwa Aforika Borwa, Richtersveld e tsewa jaaka lefelo le le nosi le le omeletseng la mefutafuta ya ditshedi mo lefatsheng mme bontsi jwa kgaolo e kwadilwe mo Lenaaneng la Ngwaoboswa ya Lefatshe la UNESCO ka ntlha ya boleng jwa yone jwa setso.
Batho ba Nama ba Richtersveld ba ne ba ipolela gore ke beng ba lefatshe la bone la setso mme ba beela kwa thoko tshomarelo eno go dira dipatlisiso tsa isago le bojanala. Karolo e e kwa bokone ya kgaolo e ne ya goelediwa ka 1991 morago ga dingwaga di le lesome le boferabobedi tsa dipuisano magareng ga Boto ya Diphaka tsa Bosetšhaba le batho ba selegae ba Nama ba ba tswelelang go nna le go fudisa leruo la bone mo kgaolong. E na le bogolo jwa square kilometres di le 1 624,45 (627,20 sq mi). Se ke sebata sa batho ba Nama ba ba tshelang se se itsegeng jaaka mokgwa wa botshelo wa transhumant – kwa ba fudugang ka dipaka le leruo la bone mme ba dirisa thulaganyo ya tikologo e e bokoa e e matute.[1] Tshomarelo ya baagi e bapilwe kwa bokone ke Richtersveld National Park (e e laolwang ke baagi ba Richtersveld le South African National Parks) Nababiep Provincial Nature Reserve le mafelo a a tlhomilweng a go fudisa a baagi a a letlang batho ba Nama go tswelela ka mokgwa wa bone wa botshelo.
Richtersveld National Park
[fetola | Fetola Motswedi]
Richtersveld National Park ke karolo ya Aforika Borwa ya ǀAi-ǀAis/Richtersveld Transfrontier Park.
Lefelo la Boswa jwa Lefatshe
[fetola | Fetola Motswedi]Ka Seetebosigo 2007, "Lefelo la Setso le Dimela la Richtersveld", fela kwa borwa jwa National Park le lefelo la bogolo le bontle jo bo lekanang, le ne la bidiwa Lefelo la Boswa jwa Lefatshe la UNESCO.[2] Go farologana le National Park, Richtersveld Community Conservancy, e e bopang kgaolo ya konokono ya Lefelo la Ngwaoboswa ya Lefatshe, ga e ka fa tlase ga meepo ya teemane mme ka ntlha ya seo ke yone e e sa senngwang go feta mo mafelong a mabedi.
Seemo sa loapi
[fetola | Fetola Motswedi]Richtersveld e tlhaolwa ke mogote o o bogale wa selemo o o kwadilweng go fitlhelela bokana ka 53 °C (127 °F) mo bogareng jwa selemo. Masigo a tsidifetse mme a tla le monyo o o bokete. Ka metsi a tlhaela, botshelo kwa Richtersveld bo ikaegile ka bongola go tswa mo mouwaneng wa phakela. Batho ba selegae ba e bitsa 'Ihuries' kgotsa 'Malmokkies' mme e dira gore go kgonege go tshela mo mefuteng e e farologaneng ya digagabi tse dinnye, dinonyane le diamusi.[3] Mogote o wela tlase magareng ga Moranang le Motsheganong go ya kwa maemong a a bothitho thata, le fa go ntse jalo, go fitlha ka Seetebosigo - Phatwe masigo a nna tsididi thata. Diphefo tse di maatla tsa gale-force gantsi di tlhatloga ka mariga mme tseno di baka ditsuatsue tsa motlhaba. Phefo gantsi e tsididi ka ntlha ya tlhotlheletso e e tswang kwa Lewatleng la Atlantic kwa bophirima.
Richtersfeld ke kgaolo ya phetogo magareng ga kgaolo ya tikologo ya Succulent Karoo e e mo lebopong kwa bophirima, le Nama Karoo e e omileng kwa botlhaba. Pula kwa Richtersveld e farologana go tswa go 5 mm ka ngwaga kwa botlhaba go ya go 200 mm ka ngwaga kwa bophirima. Kgaolo e e dithaba e e kwa bophirima e amogela thata pula ya mariga mmogo le mouwane o o nayang botshelo go tswa kwa lewatleng. Kgaolo ya botlhaba go bapa le Noka ya Orange e omile mme pula gantsi e goroga ka selemo, gantsi jaaka ditsuatsue tse dikgolo tsa maru. Kwa bokhutlong jwa Phatwe go fitlha kwa tshimologong ya Phalane dikgakologo di goroga ka go thunya mo gogolo ga malomo a mefuta ya daisy (Osteospermum) le "vygies" (Lampranthus), e leng kwa Namaqualand.
Diphologolo tsa naga
[fetola | Fetola Motswedi]Richtersveld e neelana ka bonno jwa mefuta e e farologaneng ya diamusi, digagabi, le mefuta ya dinonyane. Tseno di akaretsa rhebok e e Grey, Phuti, Steenbok, Klipspringer, pitse ya naga ya thaba ya Hartmann, tshwene ya Chacma, tshwene ya Vervet, Caracal le lengau la Aforika. Digagabi di akaretsa dinoga jaaka Lebolobolo, Black Spitting Cobra, le Noga ya Nkwe ya Nama, le bontseane jo bontsi jwa bone ba akaretsang mefuta ya Agama. Mefuta ya dinonyane tsa thaga, maeba le Kgaka gantsi di fitlhelwa kwa teng ga naga, le fa mefuta ya dinonyane e nna e e farologaneng thata ka paka ya mariga e e nang le dipula. Katydid ya Richtersveld e e mo kotsing (Africariola longicauda) e fitlhelwa mo lefelong leno.[4] Mo godimo ga moo go na le mefuta e le mmalwa ya digokgo le mashokgwa.
Botshelo jwa dimela
[fetola | Fetola Motswedi]
Mefuta e ka nnang dikete tse nne, makgolo a ferabobedi, masome a mane le boferabongwe ya dimela, diperesente di le masome mane tsa tsone ke tsa lefelo leo, di kwadilwe kwa Richtersveld mme di akaretsa bogolo mefuta ya succulent le aloe.
Lefelo leno le na le dimela di le mmalwa tse di sa tlwaelesegang, tse bontsi jwa tsone di sa fitlhelweng gope go sele mo lefatsheng.[5] Se segolo mo gare ga tseno ke "Halfmensboom"(Pachypodium namaquanum Welw.) e e kayang "setlhare sa sephatlo sa motho" , leina le tswa mo go tshwaneng ga sejalo le sebopego sa motho. Ditlhare tseno di tlotliwa ke batho ba tlholego ba Nama jaaka mothofatso ya bagologolwane ba bone, sephatlo sa motho, sephatlo sa semela, ba hutsafalela legae la bone la bogologolo la Namibia. Gape go fitlhelwa fano mefuta e meraro ya setlhare sa aloe Aloidendron: A. dichotomum, A. pillansii le A. ramosissimum, tse ka tlwaelo di bidiwang "kokerbooms" kana "ditlhare tsa quiver".
Setso
[fetola | Fetola Motswedi]Lefelo leno le agilwe ke BaNama le merafe e mengwe. Baagi ba selegae, ba ba nang le lefelo lotlhe, ba laola National Park ka tirisanommogo le South African National Parks a mme ba na le maikarabelo ka botlalo a tsamaiso ya Lefelo la Ngwaoboswa ya Lefatshe. Mafelo ka bobedi a dirisiwa ke badisa ba setso ba ba tsamayang/ba ba fetogang go dira mokgwa wa botshelo le setso sa bone sa bogologolo. Ke lefelo la bofelo fa mokgwa wa botshelo wa setso wa MaKhoikhoi (ba Nama e leng lotso lo logolo lo lo sa ntseng lo tshela mo go bone) ba ba kileng ba nna mo karolong yotlhe ya borwa-bophirima jwa Aforika, e tshelang go fitlha kwa selekanyong sengwe le sengwe se segolo. Lefelo la Boswa jwa Lefatshe le itsisiwe ka fa tlase ga dikelo tsa setso tsa Tumalano ya Boswa jwa Lefatshe le fa go amogelwa gore mekgwa ya setso ya baagi le go tswelela ga bone go golagane le tlholego le tikologo.[6]
Metswedi
[fetola | Fetola Motswedi]- ↑ "Richterseld World Heritage Site". Retrieved Lwetse a le masome a mabedi le bosupa, 2026.
- ↑ "The Richtersveld World Heritage Site". Retrieved Lwetse a le masome a mabedi le bosupa, 2026.
- ↑ "Richtersveld". SA Venues. Retrieved Lwetse a le masome mabedi le bosupa, 2026.[dead link]
- ↑ "Richtersveld". SA Venues. Retrieved Lwetse a le masome mabedi le bosupa, 2026.
- ↑ "RICHTERSVELD NATIONAL PARK - VEGETATION: SUCCULENT KAROO".
- ↑ "Richtersveld Cultural and Botanical Landscape". UNESCO. Retrieved Lwetse a le masome mabedi le bosupa, 2026.