Teko ya go menola puso kwa Burundi ka 1965( 1965 Coup attempt)

Teko ya go menola puso kwa Burundi ka 1965

Go ne ga nna le maiteko a go menola puso kwa Burundi magareng ga 18 le 19 Diphalane 1965, fa setlhopha sa batlhankedi ba morafe wa Bahutu go tswa mo sesoleng sa Burundi le gendarmerie ba ne ba leka go menola puso ya Burundi. Batsuolodi ba ne ba tenwa ke kgosi (mwami) ya Burundi, Mwambutsa IV, yo o neng a leka go tiisa taolo ya gagwe mo pusong gangwe le gape mme a tlola melao ya palamente le fa Bahutu ba ne ba fenya ditlhopho. Le mororo tonakgolo e ne ya thuntshiwa le go gobadiwa, go menolwa ga puso go ne ga retelelwa ka ntlha ya go tsereganya ga setlhopha sa masole se se neng se eteletswe pele ke Kapotene Michel Micombero. Maiteko a go menola puso a ne a dira gore Bahutu ba galefe mme ga bolawa diketekete tsa batho, go akaretsa le ba ba neng ba nna le seabe mo go menoleng puso. Tlhaselo e ne gape ya dira gore go nne le ntwa ya Batutsi kgatlhanong le bogosi e e neng ya felela ka ditlhaselo tse dingwe tse pedi tse di neng tsa felela ka go fedisiwa ga bogosi ka Ngwanatsele 1966 le go tlhongwa ga repaboliki ka Micombero jaaka Moporesidente wa Burundi.

KITSO KA KGANG

Ka 1962, kgaolo e e neng e tlhokometswe ke Belgium ya Ruanda-Urundi e ne ya bona boipuso, mme ya bopa Repaboliki ya Rwanda le Bogosi jwa Burundi. Dinaga tseno ka bobedi di ne di na le dipuso tse di neng di na le maloko a morafe wa Batutsi ba ba neng ba na le maemo a a kwa godimo mo setšhabeng go feta ba morafe wa Bahutu ba ba neng ba le bantsi, mme puso ya segosi ya Rwanda e ne ya fedisiwa ke phetogo ya sepolotiki ka 1959 ⁇ 1961. Kwa Burundi Mwami (kgosi), Mwambutsa IV, o ne a ratiwa ke ditlhopha tsotlhe mme ene ka boene e ne e le Ganwa. Batutsi, Bahutu le ba Ganwa e ne e le karolo ya lekoko la sepolotiki le le neng le laola, Union pour le Progrès national (UPRONA).[ 1]

Ka 13 Diphalane 1961, Tonakgolo ya Burundi, moeteledipele wa UPRONA Louis Rwagasore, o ne a bolawa ka leano le le neng le rulagantswe ke baganetsi ba sepolotiki ka tshegetso ya badiredi ba bangwe ba kwa Belgium. [1] [2] Loso lwa gagwe lo ne lwa kgoreletsa maiteko a gagwe a go aga momagano ya bosetšhaba ya merafe e e farologaneng mme ya tlhofofatsa kgolo ya dikgotlhang tsa Bahutu le Batutsi. [3] Polao ya gagwe gape e ne ya tsosa dikgaogano mo UPRONA, mme ya tsosa kgotlhang magareng ga radipolotiki wa Mohutu Paul Mirerekano le tonakgolo e ntšhwa ya Ganwa, André Muhirwa. Bobedi jwa bone ba ne ba ipolela gore ke bone baruaboswa ba boswa jwa ga Rwagasore mme boobabedi ba ne ba batla go nna moporesidente wa UPRONA mo boemong jwa gagwe. Kganetsano e ne ya dira gore go kopanngwe makoko a le mabedi mo lekokong, Muhirwa a eteletse pele "setlhopha sa Casablanca" se se neng se eteletswe pele ke Batutsi mme Mirekano a eteletse pele "setlhopha sa Monrovia" se se neng se eteletswe pele ke Bahutu. Ya ntlha e ne e le kgatlhanong le Bophirima ka kakaretso mo tseleng ya yone ya sepolotiki, fa ya bobedi e ne e na le boikutlo jo bo lekalekaneng thata malebana le Bophirima. Morago ga puso ya ga Muhirwa e ne ya rola tiro ka 1963, Mwami o ne a kopanya maatla a gagwe mo kgotleng, mme a leka go tiisa taolo ya gagwe mo dipusong tse di neng di mo latelana mme a tlola melao ya palamente. Seno se ne sa dira gore maloko a Kokoano Bosetšhaba a nne kgatlhanong le seo. 5] Go ntse go le jalo, setlhopha sa Casablanca se ne sa nna gaufi thata le People's Republic of China, e e neng ya dirisa dikamano tsa yone kwa Burundi go tshegetsa batsuolodi ba bokomonisi kwa dinageng tse di mabapi. Ka go tshaba gore go ne go rulaganyediwa go menola puso e e neng e tshegediwa ke China, ka Ferikgong 1965 Mwambutsa o ne a leleka Tonakgolo Albin Nyamoya mme a kopa radipolotiki wa Mohutu Pierre Ngendandumwe go bopa puso e ntšha. Ba ne ba gakgamala ka ntlha ya se, baeteledipele ba Casablanca ba ne ba loga leano le batshabi ba Rwanda mme ba bolaya Ngendandumwe malatsi a le mmalwa moragonyana. Puso e ne ya tshwara batho ba le mmalwa ba Rwanda mmogo le batho ba ba eteletseng pele ba setlhopha sa Casablanca,[7] mme kwa bofelong ditatofatso tsotlhe di ne tsa phimolwa.[ Go tlhoka katlholo ya polao e ne ya nna ngongorego ya boradipolotiki ba Bahutu. Mohutu yo mongwe, Joseph Bamina, o ne a dirwa Tonakgolo jaaka tumelano magareng ga makoko a Casablanca le Monrovia. 10]

Ka loso lwa ga Ngendandumwe lo dirile gore go nne le mathata a sepolotiki,[11] Mwami o ne a rulaganyetsa ditlhopho tse dintšhwa tsa Kokoano Bosetšhaba. Ka nako eo, kakanyo ya sepolotiki ya Bahutu e ne e setse e godile mme ka dikgaisano tsa Motsheganong wa 1965 ditulo di le 23 mo go di le 33 mo Kokoanong di ne tsa fenngwa ke Bahutu, mme di le 10 tsa tsone di ne tsa fenngwa ke boradipolotiki ba ba tswang mo Mokgatlhong wa Batho (PP) o o neng o le kgatlhanong le dikgatlhego tsa Bahutu. UPRONA e ne ya fenya ka bontsi jwa ditulo di le 21, mme ka nako eo lekoko leno le ne le sa tlhole le na le kutlwano mme le ne la fekeediwa ke makoko. Bahutu ba ne ba tlhophiwa ke lekgotla go etelela pele ofisi ya lone. 12] Fa go ntse go buisanwa ka go tlhamiwa ga puso e ntšhwa, Gervais Nyangoma o ne a ithaopa go nna motlhophiwa go nna tonakgolo. E ne e le Mohutu yo o neng a direla jaaka Mokaedi-Kakaretso wa Ofisi ya Tonakgolo mme a tshwaya monarchy phoso. Ka Phatwe, Mwami o ne a gana go tsaya Nyangoma jaaka tonakgolo, a gakgamatsa baemedi ba Bahutu mo Kokoanong. Maloko a Palamente ya Batutsi ba ne ba akantsha gore Senetoro Thaddée Siryuyumunsi a tseye maemo a, mme le ene o ne a se ka a amogelwa. 15] Ka 13 Lwetse Mwambutsa o ne a tlhopha Léopold Biha, Ganwa yo a neng a mo tshepa yo o neng a amana le kgotla ya gagwe, go etelela puso pele. [ Go tlhomiwa ga Biha go ne ga galefisa Bahutu ba le bantsi le Batutsi ba ba feteletsang dilo; le fa a ne a tlotliwa thata, go tlhomiwa ga gagwe go ne ga tsewa jaaka kgato ya go busa ke Mwami. Go ne go na le magatwe a gore batlhankedi ba sesole ba Batutsi ba ne ba rulaganyetsa go menola puso.[ 18] Le fa dipotfolio di le supa mo go tse dingwe di le 10 di ne tsa fiwa Bahutu, go ba fa palo e ntsi ya bona ya ntlha mo kabineteng fa e sale go bona boipuso, maloko a palamente ya Bahutu a ne a akanya gore ba-Mwami ba ne ba tswelela go nna le tlhotlheletso e kgolo mo pusong le gore ga ba na taolo ya nnete. [ Baeteledipele ba Batutsi le bona ba ne ba galefile, ba ikutlwa gore puso e ne e ba pateleditswe ke bogosi. Ka 2 Lwetse Mwambutsa o ne a ntsha molao o o neng o fokotsa palo ya dikomone mo nageng go tswa go 181 go ya go 78 mme o ne wa dira gore boramaseterata botlhe ba ba tlhophilweng e nne badiredi ba ba ikarabelelang mo kgosing le mo pusong go na le badiredi ba ba tlhophilweng mo mafelong. Boradipolotiki ba Bahutu ba ne ba galefisiwa ke gore Mmami o ne a tlola puso ya palamente ka go ntsha molao ono le ka go tlosa bokgoni jwa bone jwa go nonotsha maatla a bone mo ditlhophong tsa selegae. Ka 28 Lwetse setlhopha sa maloko a Ba-Hutu a Palamente - go akaretsa le batlhankedi ba Kokoano le Senate - ba ne ba saena lekwalo le le neng le bolela gore ba "gana gotlhelele go amogela ditlamelo tsa molao wa kgalemo". Go tlhophiwa gape ga bommasepala go ne go le masisi thata ka gore, morago ga ditlhopho, go ne ga nna le mathata le dingongorego go tswa kwa magaeng tse di neng di akaretsa dikgotlhang le badiredi ba selegae ka ntlha ya dikgotlhang tsa semorafe le kgethololo e go neng go twe e a dirwa.[ Ka go sa itumelele go nna le seabe ga ga Mwami mo go ageng dipolotiki, go ne ga buiwa ka maano a go menola puso mo gare ga boradipolotiki ba Bahutu le Batutsi mme a ne a boelediwa mo dipegong tsa basekaseki ba batswakwa.

TEKO YA GO MENOLOLA PUSO

Mo bosigong jwa 18 Diphalane 1965, Mokwaledi wa Naga wa Gendarmerie Antoine Serukwavu o ne a tswa kwa Kamenge ka dijeep le masole a le mmalwa, a ya kwa ntlong ya segosi ya ga Mwami. Gaufi le foo o ne a kopana le setlhopha se se potlana sa bontsi jwa ba-Hutu ba paracommandos ba eteletswe pele ke moofisiri wa maemo a a kwa tlase wa Mohutu (NCO), Budaga. Ka bonako fela ba ne ba kopana le setlhopha sa boraro sa ba ba neng ba batla go menola puso ba ba neng ba eteletswe pele ke batlhankedi ba maemo a a kwa tlase ba masole e bong François Rusake le Albert Harimenshi. Rusake le Harimenshi ba ne ba tswelela go tlhasela ntlo ya bogosi, fa motlhankedi wa sesole sa Bahutu, Banikwa, a ne a ya kwa ntlong ya gagwe ya masole go ya go kgobokanya ba ba ka mo thusang. The New York Times e fopholeditse gore go ne go na le masole le masole a le 120 a a neng a amega mo tlhaselong eo. Ba ne ba thusiwa ke mongwe wa batlhokomedi ba ntlo ya kgosi. 18]

Kwa ntlong ya segosi, batho ba ba neng ba batla go menola puso ba ne ba hula badisa ba le bararo. Go ya ka moitseanape wa dipolotiki René Lemarchand, ba ne ba leka go tsenelela mo kagong eo, mme ba ne ba ganediwa thata ke batlhokomedi ba ga Mwami. Go ya ka pego e e dirilweng ke United Nations High Commissioner for Refugees, ba ba neng ba batla go menola puso ba ne ba tsena ka bokhutshwane mo ntlong ya segosi mme ba bolaya masole a le 10 a Batutsi. Tokomane e ne ya bega magatwe a gore Mwambutsa o ne a tila go tshwarwa fela ka gore motlhankedi wa gagwe wa mogala o ne a mmolelela gore a iphitlhe mo ntlong ya segosi mme fa ba-putschist ba ne ba kopana le motlhankedi o ne a ba bolelela gore Mwami o ne a setse a tshabile.[ 23]

Fa Banikwa a boela kwa kampeng ya gagwe o ne a thuntshiwa ke modisa mme ka jalo a palelwa ke go wetsa tiro ya gagwe. Mokapotene wa sesole Michel Micombero o ne a tlisa setlhopha sa masole a a ikanyegang kwa ntlong ya segosi mme a tshwara ba ba neng ba batla go menola puso ka molelo. Fa ba ne ba lebane le boemo jono, ba ne ba ineela. Fa ntwa e ntse e tsweletse kwa ntlong ya segosi, setlhopha se se farologaneng sa majelathoko se ne sa ya kwa ntlong ya ga Biha mme sa mo kopa go tswela kwa ntle,[21] se re Mwami o tlhoka go mmona.[ Ka go sa itse maikaelelo a bone, Biha o ne a dumela mme ba-putsch ba ne ba mo thuntsha ba le gaufi,[21] ba mo itaya mo legetleng, mo mpeng le mo leotong.[ Le mororo a ne a gobetse thata, tonakgolo e ne ya kgona go falola. Masole a Bahutu le one a ne a tsuologa kwa dikampeng tse pedi tse dikgolo tsa sesole tsa Bujumbura, mme taolo e ne ya se ka ya busediwa go fitlha mo mosong o o latelang.[ Fa Serukwavu a ne a lebagane le go retelelwa ga coup, o ne a tshabela kwa Rwanda.

MORAGO GA DITIRAGALO

Go tlhoka kagiso mo lefatsheng Ka bonako fela morago ga maiteko a go menola puso, digopa tsa batlhabani ba Bahutu di ne tsa simolola go tlhasela malapa a Batutsi le go fisa matlo. Dikhuduego tse dintsi di diragetse kwa Porofenseng ya Muramvya, le fa go na le tirisodikgoka kwa mafelong a mangwe, segolobogolo go dikologa Cibitoke gaufi le Rwanda. [ Batho ba morafe wa Ba-Twa le bone ba ne ba nna le seabe mo dintweng.[ Ditlhaselo tsa kwa Muramvya di ne di amanngwa le Jeunesse Mirerekano, mokgatlho wa sepolotiki wa baša o o tlhamilweng ke Mirerekano go tshegetsa bakgethi ba Bahutu mo kantorong ya setšhaba, le fa seabe sa ona mo dikgogakgoganong se santse se ganetsanwa. Bonnye baagi ba Batutsi ba le 500 ba ne ba bolawa, fa ba ka nna 1000 ba ne ba batla botshabelo kwa borongweng jwa Katoliki kwa Bukeye mme ba bangwe ba le 500 ba ne ba bona botshabelo kwa borongweng kwa Muramvya. Masole le ditlhopha tsa "go itshireletsa" tse di neng di le ka fa tlase ga taolo ya one di ne tsa simolola ditiro tsa go ipusolosetsa. Kwa Muramvya, mokomishinara mongwe wa selegae, Tharcisse Ntavyubhua, o ne a thuntsha mo e ka nnang Mohutu mongwe le mongwe yo a neng a kopana le ene.[ 27] Mmusi wa Hutu wa porofense o ne a bolawa mme Ntavyubhua o ne a mo emisetsa.[ Go fopholediwa gore Bahutu ba le 2500 - 5000 ba ne ba bolawa, mme ba bangwe ba le makgolokgolo ba ne ba tsenngwa mo kgolegelong, go akaretsa le kwa Porofenseng ya Gitega, kwa go neng go se na tirisodikgoka. Mo e ka nnang batshabi ba le 4.000 ba ne ba tshabela kwa Rwanda.

Karabo ya ga Goromente E re ka ntwa e ne e tshositse Mwambutsa, o ne a tshaba mo ntlong ya gagwe ya segosi mme mo mosong wa October 19 o ne a tshabetse kwa motseng wa Uvira kwa Democratic Republic of the Congo. O ne a boela kwa Bujumbura morago ga gore masole a basweu a a neng a thapilwe ke masole a sesole a Armée Nationale Congolaise a swetse gore go tla bo go babalesegile gore a ka dira jalo.[ Mo maitseboeng ao, o ne a gasa mo radiong a bolela fa Burundi e le ka fa tlase ga molao wa sesole mme a leleka Serukwavu semmuso. Le fa go ntse jalo, o ne a nna malatsi a le mmalwa fela mme a tshabela kwa Yuropa ka di 2 Ngwanatsele. Ga a ise a ko a boele kwa Burundi, mme go ya ka Lemarchand, go tsamaya ga gagwe go ne ga senya thata setshwantsho sa bogosi. 31] Biha o ne a ya kwa Belgium dibeke di le mmalwa go ya go alafiwa dikgobalo tsa gagwe;[32] Mathieu Muhakwanke o ne a dira jaaka motlhankedi wa tonakgolo fa a ne a seyo.[ Se se setseng sa puso ya gagwe se ne sa simolola go gatelela batho ba ba neng ba dira tiro ya go menola puso le ba go neng go belaelwa gore ba ne ba dirisana mmogo le ene. 33]

Ka October 21, lekgotla la ntwa le le neng le tshegediwa ke puso le ne la atlholela masole a le 34 loso. Ba ne ba bolawa ka go thuntshiwa moragonyana mo go lone letsatsi leo. Malatsi a le manè morago ga moo, mapodise a le robongwe - go akaretsa le mapodise a le manè - ba ne ba bolawa. E re ka puso e ne e kgotsofetse gore masole a ne a fedisitswe, e ne ya simolola go tshwara boradipolotiki ba Bahutu. Ka October 28, ba le 10 ba bone ba ne ba sekisiwa fa pele ga conseil de guerre mme ba bolawa. Khomišene ya Boditšhabatšhaba ya Baitse ba Molao e begile gore batho ba le 86 ba ne ba bolawa mo dikgotlatshekelong tse di neng di sa rulaganngwa sentle tse di neng di tsamaisiwa mmogo ke sesole le Lefapha la Tshiamiso.[ Bangwe ba batho ba ba tumileng ba ba neng ba bolawa e ne e le mokaedi-kakaretso Gervais Nyangoma; Emile Bucumi le Paul Mirerekano, Moporesidente le Motlatsa-Moporesidente wa Bobedi wa Kokoano Bosetšhaba, ka go latelana; Moporesidente wa Senate Sylvestre Karibwami le mosenatoro Ignace Ndimanya; Moporesidente wa Mokgatlho wa Batho Paul Nibirantiza; Tona ya Ikonomi le Kgwebisano Pierre Burarame; le chef de cabinet mo Lefapheng la Ikonomi Bernard Niyirikana.[ 34] Botlhe ba ba neng ba saena lekwalo la September la go ngongoregela Mwami ba ne ba bolawa.[ 14] Bamina o ne a tshwarwa mme kwa bofelong a bolawa ka Sedimonthole.[ Mosenate Claver Nuwinkware, yo e neng e le tona, o ne a tshwarwa mme kwa bofelong a gololwa dikgwedi di le mmalwa morago ga moo. Puso e ne e tsaya gore Nyangoma ke ene a neng a akantshitse go menola puso. Go ya ka Lemarchand, bangwe ba sepolotiki le badiredipuso ba Bahutu ba ka tswa ba ne ba na le seabe mo leanong, mme palo e kgolo ya ba ba neng ba bolawa e ne e se na molato.[ 34] Serukwavu o ne a re ga go na sepolotiki se se amegang mo leanong la gagwe.[ Kgatelelo ya puso e ne ya kgalemelwa ke International Commission of Jurists, International Labour Organization, International Federation of Christian Trade Unions, le International Committee of the Red Cross.[ Maloko mangwe a UPRONA a Bahutu a a neng a falotse go tlhaolwa a ne a kopana kwa Butare, kwa Rwanda, mme a tlhoma Parti Démocrate Hutu, mokgatlho o o neng o ikemiseditse go simolola phetogo ya Bahutu kwa Burundi. Fa Mwambutsa a ne a tshabela kwa Yuropa o ne a emisa dithata tsa puso ya Biha, a tlogela taolo yotlhe mo go baokamedi-bagolo ba mafapha, makwaledi a puso, le babusi ba diporofense.[ [37] Mwambutsa o ne a busetsa dithata tsa puso ya Biha ka 20 Ngwanatsele.[ Le fa go ntse jalo, ka ntlha ya fa Mwami a ne a le kwa ntle ga naga le ka ntlha ya fa tonakgolo e ne e sa kgone go dira ditiro tsa gagwe, puso ya boammaaruri e ne ya wela mo diatleng tsa sesole le badiredi ba puso. [39] Ka Sedimonthole Lefapha la Merero ya Selegae le ne la laela gore Donald A. Dumont, moemedi wa United States, a mo latofatsa ka "go siame kana go sa siama" go nna ka fa tlase ga go belaelwa go nna le dikamano le ba ba dirileng maiteko a go menola puso.[ Puso ya United States e ne ya gana go nna le seabe mme ya kopa bosupi jwa seo, mme balaodi ba Burundi ga ba ise ba ko ba ntshe bosupi bope.

Ditamorago tsa tiragalo

Palamente e ne ya se ka ya tlhola e nna teng ka ntlha ya coup mme e ne ya se ka ya tlhongwa gape go fitlha ka 1982. Fa a ne a lebagane le mathata a go leka go busa go tswa kwa moseja mme a ntse a gogelwa mo botshelong jo bo monate kwa Yuropa, ka 24 Mopitlwe 1966 Mwambutsa o ne a ntsha taelo e e neelang Kgosana Charles Ndizeye "maatla a a kgethegileng a go rulaganya le go laola ditiro tsa puso le dikwaledi tsa puso".Mwami ga a ka a tlhalosa gore a tota o ne a tlogela setulo sa bogosi.[ 44] Ka nako eo, batlhankedi ba bašwa ba sesole, badiredipuso ba bannye, le badiri go tswa mekgatlhong ya bašwa ba ba feteletsang dilo - bontsi jwa bona e le Batutsi - ba ne ba lemoga thata tlhotlheletso e ba e boneng mo pusong.[ Setlhopha sa sesole, se se neng se eteletswe pele ke Micombero, se ne se laola mo lekgotleng leno le le sa rulaganngwang. Baitseanape ba Batutsi le balweladiphetogo - segolobogolo Gilles Bimazubute - ba ne ba simolola go kopa go tlosiwa ga puso ya Biha le go fedisiwa ga bogosi.

Ka 8 Phukwi 1966 Ndizeye o ne a tsaya taolo ya puso mme a nna tlhogo ya naga ya Burundi. Go gapa ga gagwe bogosi go ne ga rulaganngwa ke bašwa ba ba feteletsang dilo le batlhankedi ba sesole ka tsholofelo ya gore ba ka bopa sebopego sa puso ya Burundi fa ba ntse ba dirisa matshwao a bogosi go boloka molao. [ Ndizeye o ne a kgaola puso ya Biha mme a tlhoma e ntšha e e eteletsweng pele ke Micombero jaaka tonakgolo. Ka 1 Lwetse o ne a bewa mo setulong sa bogosi semmuso jaaka Mwami Ntare V.[ Go ise go ye kae morago ga moo go ne ga tsoga kgotlhang magareng ga Ntare, yo o neng a batla go busa ka matlhagatlhaga, le puso e ntšhwa le batshegetsi ba yona, ba ba neng ba eletsa go tsenya tirisong diphetogo tse di tsweletseng pele ntle le go tsenwa ke bogosi. Ka 28 Ngwanatsele, fa Ntare a ne a le kwa moseja, sesole se ne sa dira coup.Sesole se ne sa itsise go fetolwa ga Burundi go nna repaboliki ka fa tlase ga boeteledipele jwa Khansele ya Bosetšhaba ya Diphetogo le Micombero jaaka Moporesidente yo montšhwa wa Burundi.Mo dingwageng tse di latelang, badiredi ba puso ya Batutsi ba ne ba tshaba gore masole a Bahutu a tla leka go dira "go boeletsa '65". Morero wa masole a Bahutu o ne wa senolwa ka Lwetse 1969, mme puso ya Micombero e ne ya tsibogela seo ka go leleka masole le puso, go tiisa puso ya Batutsi mo nageng. Maiteko a go menola puso gantsi a ne a tlhalosiwa mo hisetori jaaka "go menola puso ga Bahutu". Maikutlo a barutegi ba kwa Burundi ka maiteko a go menola puso a santse a kgaogantswe go ya ka merafe,le bakwadi ba Bahutu ba ba neng ba utlwela ba ba dirileng molato botlhoko le bakwadi ba Batutsi ba ba neng ba ba tlhalosa ka tsela e e sa siamang. Go na le ditlhaloso tse di farologaneng tsa ditiragalo tseno, ka bakanoki bangwe ba akantsha gore batho ba ba neng ba batla go menola puso ba ne ba ya go bua le Mwami kwa ntlong ya gagwe ya segosi, mme ba bangwe ba bolela gore go menola puso ga se ka ga atlega fa masole a a neng a tsuologa le mapodise a ne a simolola go thuntshana ka ntlha ya go tlhakana tlhogo. Gape go na le kganetsano e e mabapi le maitlhomo a ba ba neng ba batla go menola puso, jaaka gore a ba ne ba ikaeletse go tshwara kgotsa go bolaya Mwami, kgotsa gore a ba ne ba ikaeletse go gatelela baagi ba Batutsi fa ba sena go tsaya puso.Bakanoki bangwe ba Bahutu ba akantsha gore batlhankedi ba Batutsi ba ne ba le karolo ya leano leno mme ba ne ba pega Bahutu molato ka tsela e e neng e ba solegela molemo.