Tokozile Xasa

Motlotlegi Tokozile Xasa
Tokozile Xasa ka Mopitlo 2024
Tona wa metshameko le itloso bodutu
In office Tlhakole a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 2018 – Motsheganong a le masome mabedi le botlhano ngwaga wa 2019
President	Cyril Ramaphosa
Deputy	Gert Oosthuizen
Pele Ga Gagwe	Thulas Nxesi
Morago Ga Gagwe	Nathi Mthethwa
Tona wa bojanala
In office Mopitlo a le masome mararo le motso ngwaga wa 2017 – Tlhakole a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2018
President	Jacob Zuma Cyril Ramaphosa
Deputy	Elizabeth Thabethe
Pele Ga Gagwe	Derek Hanekom
Morago Ga Gagwe	Derek Hanekom
Mothusa tona wa bojanala
In office Motsheganong a le lesome le motso ngwaga wa 2009 – Mopitlo a le masome mararo ngwaga wa 2017
President	Jacob Zuma
Morago Ga Gagwe	Elizabeth Thabethe
Mopalamente
In office Motsheganong a le malatsi a marataro ngwaga wa 2009 – Seetebosigo a le malatsi a matlhano ngwaga wa 2019
Ka Ga Ena
O tsetswe	Moranang a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1965
Moagi Wa	mo Aforika Borwa
Mokgatlho	African National Congress
Alma mater	University of Transkei University of Fort Hare

Tokozile Xasa (o o tshotsweng ka Moranang a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1965) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o e neng e le tona wa metshameko le itloso bodutu go tswa ka Tlhakole 2018 go tsena Motsheganong 2019. Pele ga foo, e ne e le tona wa bojanala go tswa ka Mopitlo 2017 go tsena Tlhakole 2018. A nna mopalamente ka 2009 go tsena 2019, o nnile moemedi wa Aforika Borwa kwa Belgium ka Tlhakole 2021.

Ke motubana ka tiro, Xasa e ne e le leloko la khansele ya kgaolo ya Kapa Botlhaba ka dingwaga tsa 2001 go tsena 2009; ka nako eo, o ne a le mo maemong a mangwe a mararo mo khanseleng eo. O nnile mo khuduthamageng le puso morago ga ditlhopho tsa Moranang 2009, a beilwe mo maemong a masha a mothusa tona wa bojanala ke tautona Jacob Zuma. O nnile mo maemong ao go fitlhelela ka Mopitlo 2017, fa a tlhatlosiwa maemo go nna tona mo lephateng leo. Motlhatlhami wa ga Zuma, tautona Cyril Ramaphosa, pele o ne a tlogela Xasa mo matoneng a gagwe e le tona wa metshameko le itloso bodutu go tswa ka Tlhakole 2018. Le fa go ntse jalo, o ne a seka a akarediwa mo matoneng a bobedi a ga Ramaphosa, a ithola marapo  mo palamenteng nako e khutshwane fela morago ga dithopho tsa Motsheganong 2019.

Xasa ke leloko la African National Congress (ANC) o berekile mo komiting ya ANC go tswa ka Morule 2017 go tsena Morule 2022. Ke mo isa mafoko wa pele wa lekgotla la ANC la bomme.

Botshelo jwa a le mmotlana le thuto

Xasa o tshotswe ka Moranang a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1975. O tlholega kwa Kapa Botlhaba. O na le thuto ya BA go tswa kwa University of Transkei le de degree tse pedi, ya honours le ya masters tsa public administration go tswa kwa University of Fort Hare.

Tiro ya gagwe a sale mmotlana.

O ithutetse borutabana ebile o rutile mo dikolong tse i farologaneng; ka nako eo gape o ne a nna leloko la lekgotla la bomme ba ANC ka 1993.

Ka dingwaga tsa 1997 go tsena 2000, ka nako ya phetogo go tswa kwa pusong ya tlhaolele, e ne e le mmatoropo wa kgaolo ya Kei (e morago e neng ya fetolwa leina go nna Amathole) kwa Kapa Botlhaba. E ne e le mosadi wa ntlha go bereka e le mmatoropo wa mmasepala wa kgaolo kwa Kapa Botlhaba.

Puso ya kgaolo: 2001 go tsena 2009

Xasa o ne a ya go emela ANC kwa pusong ya kgaolo ya Kapa Botlhaba ka 2001 go tsena 2009. Ka nako eo, o ne a bereka mo khanseleng ya Kapa Botlhaba mo maphateng a le mararo - e le mokhanselara wa tlhabololo magae, mokhansela wa matlo, selegae le ngwao; le mokhanselara wa puso ya mo gae le ngwao. O berekile gape e le motshwarelela mokhanselara wa botsogo morago ga gore Bevan Goqwana a kobiwe ka Moranang 2006.

Ka nako e nngwe fela, ka Morule 2006 le Lwetse 2009, e ne e le motshwara madi wa kgaolo wa Kapa Botlhaba wa lekalana la ANC, a bereka ka fa tlase ga ga modulasetilo wa kgaolo Stone Sizani; o berekile setlha se le sengwe fela pele ga a tlhatlhamiwa ke Thandiswa Marawu ka 2009.

Puso:2009 go tsena 2019

Mothusa tona wa bojanala

Mo ditlhophong tsa Moranang 2009, Xasa o ne a tlhophiwa go emela ANC kwa palamenteng ya Aforika Borwa. Morago ga ditlhopho, tautona Jacob Zuma o ne a mo tlhoma mothusa tona wa bojanala; o berekile ka fa tlase ga ga tona Marthinus van Schalkwyk mo maemong a a nang a e masha. O ne a nna mo maemong ao morago ga ditlhopho tsa Motsheganong 2014, jaanong a le ka fa tlase ga ga tona Derek Hanekom. O ne a felela a bereka dingwaga di robabobedi mo maemong ao, ka nako eo yotlhe a ole mowa, le ntswa a ne a bereka gape e le mmueledi wa lekgotla la bomme la ANC.

Tona wa bojanala

Ka bosigo kwa Mopitlo a le masome mararo ngwaga wa 2017, Zuma o ne a itsise tswakanyo ya matona e e neng e ganediwa thata, e mo go yone Xasa a neng a thapiwa go tlhatlhama Hanekom e le tona wa bojanala.Elizabeth Thabethe o ne a nna mothusi wa gagwe. E ne e le mosadi wa ntlha go etelela pele lephata leo. Ka nako ya gagwe a le mo maemong ao, lephata le ne la fetsa kabakanyo ya dingwaga di le lesome ya lephata la bonanala, e e tlhomamisitsweng ke palamente,lephata la bojanala la nako eo le ne la fitlhelwa le sena selabe sepe fa le sekasekiwa; mme le fa go ntse jalo, pampiri ya dikgang ya Mail & Guardian e ne ya re fa go lebelelwa gore o sale a nna dingwaga mo lephateng leo, maduo a gagwe ga a nametse, bogolojang ka a ne a sa godisa go kgatlhegela bojanala.

Xasa o ne a tswelelwa a bonwa e le mopolotiki o o iketlileng. Le fa go ntse jalo ka Seetebosigo 2017, o ne a baka phuduego e potlana fa a supa mo karabong ya potso kwa palamenteng gore SA Tourism, kompone e e neng e le mo tlhokomelong ya lephata la gagwe, e na le konteraka ya diidkadike di le dintsi le Bell Pottinger, kompone ya botsalano jwa setshaba e e neng e sa tswa go amangwa le go sutlha se se itsiweng ke ba lolwapa loora Gupta le Duduzane Zuma. Ofisi ya SA tourism e e kwa United Kingdom e ne e duetsele kompone eo didikadike di robabongwe le borataro tsa ditirelo tsa dipuisano le botsalano le setshaba mo dingwageng tse tharo. Konteraka e ba ne ba e neetswe pele ga go tlhatlosiwa maemo ga ga Xasa go amana ga Bell Potinger le lolwapa loora Gupta le Duduzane Zuma, mme phathi ya kganetso ya Democratic Alliance e ne ya re e tlaa batla gore Xasa a supele tiriso ya madi ao fa pele ga komiti ya bojanala.

Ka Lwetse 2017, Xasa o ne a tlhophiwa mo setlheng sa dingwaga tse pedi e le mongwe wa bathusa modulasetilo ba babedi ba kompone ya United Nations World Tourism Organisation's Regional Commission for Africa. O berekile ka fa tlase ga ga modulasetilk Najib Balala wa Kenya a bereka le Hamat Bah wa Gambia. Morago ga dikgwedi tse tharo, o ne a tsenelela bokopano jwa ANC jwa masome matlhano le bone kwa Nasrec, kwa a neng a tlhophiwa mo setlheng sa dingwaga tse tlhano go nna leloko la komiti kgolo ya ANC. Go ya ka dipalo tse ditlhopho tse di amogetsweng, o ne a le mo maemong a masome a supa mo malokong a le masome a robabobedi a a tlhophilweng mo komiting.

Tona wa metshameko le itloso bodutu

Ka Tlhakole a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2018, Cyril Ramaphosa, o a  neng a sa tswa go tlhatlhama Zuma e le tautona, o ne a itsise ka tswakanyo e kgolo ya matona, e mo go yone Xasa a neng a tlhatlhama Thulas Nxesi e le tona wa metshameko le itloso bodutu. E ne e le mosadi wa ntlha go nna mo maemong ao. O ne a re tse a tlaa di tsibogelang pele di akaretsa dikago kgotsa mabala a metshameko a setshaba, ga mmogo le phetolo mo makgotleng a metshameko go netefatsa tekatekano ya ditshono. E ne e le mona le seabe o mogolo mo tshireletsong ya Aforika Borwa ya ga motabogi Caster Semenya: fa lekgotla la mafatshefatshe la mabelo le itsise phetogo ya molao wa lone wa 2018 wa matute a bonna mo bataboging ba bomme, Xasa o ne a kgala molao o mosha o a re o kgetholola bong, lotso ebile o kgetholola batho ba ba ratanang ka bong jo bo tshwanang, ka Tlhakole 2019 o ne a tsamaya le Semenya go ya Lausanne, Switzerland go lwantsha molao o o kwa kgotlatshekelong ya metshameko.

Go ithola marapo

Mo ditlhophong tse di latelang ka Motsheganong 2919, Xasa o ne a tlhophiwa gape mo palamenteng, a le mo maemong a masome a mararo mo lenaaneng la ANC. Le fa go ntse jalo, Ramaphosa o ne a seka a mo tsenya mo matoneng a gagwe a bobedi, a thapa Nathi Mthethwa go mo tlhatlhama mo lephateng le le neng le sa tswa go atolosiwa la metshameko, botaki le ngwao.Morago ga kitsiso ya matona a ga Ramaphosa, ANC e ne ya itsise fa Xasa a ithotse marapo.

Ramaphosa o ne a mo thapa e le moemedi wa Aforika Borwa kwa Belgium, a na le teseletso e e seng ya bonno ya Luxembourg le European Union. O gorogile kwa Brussels ka Morule 2020, a ipega ka Tlhakole a le malatsi a mabedi ngwaga wa 2021. O ne a seka a tlhophiwa gape mo komiting kgolo ya ANC fa setlha sa gagwe se tla bokhutlung kwa bokopanong jwa masome matlhano le botlhano ka Morule 2022.